Schematy reakcji i zachowania, powstające zwykle w pierwszych latach życia, mają znaczący wpływ na jakość życia, zdrowie emocjonalne i relacje interpersonalne osób, które się z nimi zmagają. Twórca terapii schematów, Jeffrey Young, opisał 18 takich wzorców, dzieląc je na 5 obszarów. Jednym z nich jest obszar uszkodzonych granic, któremu przyjrzymy się dzisiaj bliżej. Jak powstają schematy roszczeniowości i niedostatecznej samokontroli, jakie wyzwania niosą ze sobą w dorosłym życiu i jak można z nimi pracować? Zapraszamy do zgłębienia tematu.
Obszar uszkodzonych granic
Uszkodzone granice to obszar psychologiczny, w którym dwie kluczowe potrzeby – granice i kontrola – są zaburzone. Schematy związane z tym obszarem często wynikają z doświadczeń z dzieciństwa, gdzie brakowało odpowiedniego modelowania granic i samokontroli. Te wzorce myślenia i działania, choć niegdyś adaptacyjne, w dorosłym życiu mogą prowadzić do trudności w relacjach, pracy i ogólnym samopoczuciu.
Schemat roszczeniowości, wielkościowości/specjalnych uprawnień
Schemat Roszczeniowość/Wielkościowość charakteryzuje się przekonaniem o własnej wyjątkowości oraz oczekiwaniem, że inni będą traktować nas w specjalny sposób, spełniając nasze potrzeby i pragnienia bez względu na okoliczności.
Ten schemat rozwija się często w dzieciństwie i jest związany z różnymi czynnikami środowiskowymi. Może wynikać z sytuacji, gdzie rodzice nadmiernie idealizowali dziecko, nieustannie je chwaląc i podkreślając jego wyjątkowość. Z drugiej strony, może być również wynikiem zaniedbania emocjonalnego lub niewystarczającej uwagi ze strony opiekunów, prowadząc do przekonania, że jedynym sposobem na zwrócenie na siebie uwagi jest bycie „wyjątkowym” lub „lepszym” od innych.
W dorosłym życiu osoby z tym schematem mogą mieć problemy z empatią i respektowaniem granic innych. Mogą oczekiwać, że ich potrzeby będą zawsze priorytetem dla otoczenia, ignorując przy tym potrzeby innych ludzi. W rezultacie, może to prowadzić do konfliktów w relacjach osobistych i zawodowych, gdzie oczekiwania takiej osoby są nierealistyczne i egocentryczne.
Osoby będące pod wpływem tego schematu mogą również wykazywać się nadmierną potrzebą podziwu i potwierdzenia swojej wyjątkowości. Często poszukują tego w osiągnięciach, statusie społecznym lub materialnym, co może prowadzić do frustracji i poczucia pustki, gdy te zewnętrzne wskaźniki sukcesu nie spełniają ich wewnętrznych potrzeb.
Praca ze schematem roszczeniowości i specjalnych uprawnień w terapii wymaga delikatnego, ale konsekwentnego podejścia. Terapeuci skupiają się na pomaganiu klientom w budowaniu realistycznego obrazu siebie oraz rozwijaniu zdolności do empatii i współczucia wobec innych. Ważnym elementem jest również nauka rozpoznawania i respektowania granic – zarówno własnych, jak i innych ludzi.
Klienci uczą się rozumieć, że prawdziwa wartość i samoocena nie muszą być związane z zewnętrznymi osiągnięciami czy potwierdzeniem od innych. Praca ta często obejmuje również identyfikację i przetwarzanie wczesnych doświadczeń, które przyczyniły się do rozwoju schematu, pozwalając na głębsze zrozumienie jego źródeł i pracę nad zmianą nieadaptacyjnych wzorców myślenia i zachowania.
Schemat niedostatecznej samokontroli/niewystarczającej samodyscypliny
Schemat Niedostateczna Samokontrola/Samodyscyplina jest wzorcem psychicznym, który charakteryzuje się trudnościami w zarządzaniu impulsami, brakiem samodyscypliny oraz problemami z osiąganiem długoterminowych celów. Osoby z tym schematem często doświadczają frustracji wynikającej z niespełnienia własnych aspiracji oraz trudności w utrzymywaniu zdrowych nawyków.
Geneza schematu niewystarczającej samodyscypliny często leży w doświadczeniach z wczesnego dzieciństwa. Może on wynikać z nadmiernej swobody i braku wymagań ze strony rodziców lub opiekunów, co prowadzi do braku wypracowania zdolności do samoregulacji. W innych przypadkach, przyczyną może być nadmierna kontrola i rygor, co paradoksalnie prowadzi do buntu i odrzucenia wszelkich form dyscypliny w dorosłym życiu.
W dorosłości osoby z tym schematem mogą mieć trudności z dotrzymaniem terminów, realizacją zobowiązań oraz podejmowaniem decyzji wymagających długoterminowego planowania. Mogą również poszukiwać natychmiastowej gratyfikacji, co prowadzi do nadmiernego zaangażowania w aktywności dostarczające szybkich przyjemności, takie jak hazard, nadużywanie substancji czy impulsywne zakupy, co często skutkuje problemami finansowymi, zdrowotnymi czy relacyjnymi.
Problemy te mogą prowadzić do znacznego dyskomfortu psychicznego, w tym poczucia winy, wstydu, a nawet depresji, wynikających z niespełnienia oczekiwań własnych i innych. W sferze zawodowej, osoby te mogą mieć problem z utrzymaniem pracy lub awansem ze względu na brak konsekwencji i dyscypliny. W relacjach osobistych, brak samokontroli może skutkować konfliktami i problemami w utrzymaniu stabilnych i zdrowych związków.
Praca terapeutyczna nad tym schematem skupia się na budowaniu zdolności do samokontroli i samodyscypliny. Terapeuci pomagają klientom w identyfikacji i zrozumieniu czynników, które przyczyniły się do rozwoju tego wzorca, a następnie w opracowywaniu strategii radzenia sobie z impulsami i budowania zdrowych nawyków. Ważne jest również wspieranie w rozwoju umiejętności planowania i realizacji długoterminowych celów.
Częścią procesu terapeutycznego jest również praca nad emocjami, takimi jak wstyd czy poczucie winy, które często towarzyszą osobom z tym schematem. Terapia może obejmować techniki, które pomagają w zwiększeniu świadomości własnych potrzeb i zachowań.
Terapia schematów jako wsparcie w obszarze uszkodzonych granic
Terapia schematów to skuteczna metoda pracy z trudnymi wzorcami myślowymi i emocjonalnymi. W naszym gabinecie koncentrujemy się na rozpoznawaniu i transformacji tych schematów, by nasi klienci mogli żyć pełniej i zdrowiej. Poprzez integrację różnych technik terapeutycznych, pomagamy w rozumieniu schematów i ich wpływu na życie, jak również w budowaniu nowych, zdrowszych sposobów myślenia i działania. Jeśli czujesz, że te wzorce mają wpływ na Twoje życie, serdecznie zapraszamy do skorzystania z terapii schematów w Warszawie, w naszym gabinecie na Mokotowie. Oferujemy również terapię schematów online dla osób, które ze względu na odległość lub inne powody nie mogą skorzystać z sesji stacjonarnych. Zapraszamy do kontaktu i pierwszej wizyty konsultacyjnej.
Źródła:
Klosko J., Young J., Program zmiany sposobu życia. Uwalnianie się z pułapek psychologicznych, Zielone Drzewo, 2012.
Klosko J., Young J., Weishaar M., Terapia schematów. Przewodnik praktyka, GPW, 2019
