To, co definiuje zaburzenia osobowości wiązki B to przede wszystkim intensywne emocje i nieprzewidywalne zachowania, które stanowią wyzwanie zarówno dla osób dotkniętych tymi zaburzeniami, jak i ich otoczenia. Cechuje je silne pragnienie bliskości, uwagi, a czasem także konfrontacji, co ma głęboki wpływ na relacje osobiste i zawodowe. W tym artykule przyjrzymy się bliżej wiązce B – zaburzeniom osobowości narcystycznym, granicznym, histrionicznym i antyspołecznym, spróbujemy wyjaśnić, jak wpływają one na codzienne życie i jak można je leczyć.
Osobowość narcystyczna
Narcystyczne zaburzenie osobowości charakteryzuje się wielkościowością (przekonaniem, że jest się lepszym od innych, poczuciem wyjątkowości, żądaniem dla siebie szczególnych praw i przywilejów), silną potrzebą podziwu i wyraźnym brakiem empatii wobec innych. Osoby dotknięte tym zaburzeniem często przedstawiają siebie w niezwykle pozytywnym świetle, starając się zdominować swoje otoczenie zarówno w sferze prywatnej, jak i zawodowej. Niezaspokojona potrzeba uznania może prowadzić do frustracji i głębokiego niezadowolenia z życia, co z kolei zwiększa ryzyko wystąpienia depresji oraz problemów w utrzymywaniu zdrowych i stabilnych relacji.
Osobowość narcystyczna – przyczyny
Przyczyny osobowości narcystycznej są wielowymiarowe. Genetyka odgrywa znaczącą rolę, jednak równie istotne są czynniki środowiskowe, takie jak wychowanie w atmosferze nadmiernej krytyki lub nadmiernego, nieadekwatnego podziwu, które mogą przyczynić się do rozwoju narcystycznego, fałszywego obrazu siebie. Nie bez znaczenia jest też kontekst społeczny i kultura promująca indywidualizm i konkurencję, które mogą wspierać rozwijanie się narcystycznych tendencji.
Osobowość narcystyczna – leczenie
W leczeniu narcystycznego zaburzenia osobowości stosowane są różne metody terapeutyczne. Terapia poznawczo–behawioralna pomaga pacjentom identyfikować i modyfikować destrukcyjne wzorce myślenia oraz zachowań, a tym samym zmniejszać ich wpływ na codzienne życie. Terapia grupowa oferuje możliwość pracy nad umiejętnościami interpersonalnymi, co jest kluczowe dla osób z narcystycznym zaburzeniem osobowości, które często zmagają się z problemami w relacjach. Psychoterapia psychodynamiczna z kolei skupia się na zrozumieniu konfliktów emocjonalnych, które mogą leżeć u podstaw narcystycznych postaw, pomagając pacjentom rozwijać większą samowiedzę i empatię. Każda z tych metod dostarcza ważnych narzędzi, które wspomagają proces terapeutyczny.
Osobowość graniczna (borderline)
Graniczne zaburzenie osobowości (BPD, od ang. Borderline Personality Disorder) jest złożonym stanem psychicznym, którego głównymi cechami są niestabilność emocjonalna, intensywne, lecz niestabilne relacje interpersonalne oraz głęboka obawa przed porzuceniem. Osoby z BPD często doświadczają szybkich zmian nastroju, które mogą trwać od kilku godzin do kilku dni, oraz mają trudności z utrzymaniem spójnego obrazu własnej osoby. Te wewnętrzne turbulencje prowadzą do impulsywnych działań i intensywnych, niekiedy destrukcyjnych relacji.
Zaburzenie osobowości typu granicznego – przyczyny
Przyczyny BPD są skomplikowane i obejmują zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Badania genetyczne sugerują, że pewne warianty genów mogą zwiększać podatność na rozwój tego zaburzenia, ale równie ważne są czynniki neurobiologiczne, takie jak nieprawidłowości w strukturach mózgu odpowiedzialnych za regulację emocji i zachowania. Na rozwinięcie się tych zaburzeń wpływają też czynniki środowiskowe, w tym doświadczenia z dzieciństwa, takie jak przemoc, zaniedbanie czy opuszczenie.
Osobowość borderline – leczenie
W terapii BPD z reguły łączy się różne metody, które pomagają zarządzać objawami i poprawiać jakość życia. Dialektyczna terapia behawioralna (DBT) jest jedną z najefektywniejszych form terapii, która uczy pacjentów umiejętności radzenia sobie ze zmieniającymi się emocjami oraz poprawy relacji z innymi. DBT skupia się na budowaniu umiejętności takich jak świadomość siebie, regulacja emocji, tolerancja dyskomfortu i efektywne działanie w relacjach. Terapia schematu, z kolei, koncentruje się na identyfikacji i modyfikacji niezdrowych wzorców myślenia, które powstały we wczesnych etapach życia i nadal wpływają na zachowanie dorosłych. Dodatkowo może być stosowane wsparcie farmakologiczne w celu złagodzenia objawów takich jak lęk, depresja czy impulsywność, które często towarzyszą osobom z BPD. Obecnie duży nacisk kładzie się również na stworzenie stabilnego i wspierającego środowiska, które umożliwia efektywne, długotrwałe zarządzanie tym zaburzeniem.
Osobowość histrioniczna
Histrioniczne zaburzenie osobowości charakteryzuje się silną potrzebą bycia w centrum uwagi oraz teatralnymi zachowaniami, które służą przyciąganiu uwagi otoczenia. Osoby z tym zaburzeniem często łatwo wpływają na emocje innych, używając swojej ekspresji emocjonalnej i uroku osobistego. Ich interakcje z innymi są często powierzchowne, z dominującym pragnieniem adoracji, co może prowadzić do trudności w utrzymaniu głębszych, trwałych relacji zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym.
Osobowość histrioniczna – przyczyny
Na ukształtowanie się osobowości histrionicznej wpływają zarówno czynniki psychologiczne, jak i środowiskowe. Zdarza się, że osoby z tym zaburzeń już w dzieciństwie otrzymywały pochwały i pozytywne wzmocnienia od opiekunów za ekstrawertyczne, teatralne zachowania. Niektóre teorie sugerują też, że wczesne doświadczenia związane z brakiem ciepła emocjonalnego lub prawdziwej akceptacji mogą prowadzić do rozwoju tej osobowości jako mechanizmu kompensacyjnego.
Osobowość histrioniczna – leczenie
Jedną z metod leczenia histrionicznego zaburzenia osobowości jest terapia poznawczo–behawioralna, która umożliwia pracę nad zmianą niekorzystnych przekonań i zachowań, a także naukę bardziej adekwatnych sposobów wyrażania emocji i potrzeb. Bardzo przydatny jest również trening umiejętności społecznych, dzięki któremu pacjenci uczą się jak tworzyć zdrowe, mniej powierzchowne relacje i lepiej rozumieją społeczne normy i oczekiwania.
Osobowość antyspołeczna
Antyspołeczne zaburzenie osobowości jest zdefiniowane przez stały wzorzec braku przestrzegania i lekceważenia norm społecznych, praw oraz uczuć innych osób. Osoby z tym zaburzeniem często angażują się w manipulowanie innymi, mają trudności z przestrzeganiem prawa i rzadko wykazują wyrzuty sumienia za szkody wyrządzone innym. Ten typ osobowości jest także często związany z impulsywnością i agresją, co prowadzi do częstych konfliktów z prawem i problemów z utrzymaniem stałej pracy oraz trwałych relacji interpersonalnych.
Osobowość antyspołeczna – przyczyny
Badania sugerują, że w rodzinach osób z tym zaburzeniem częściej występują przypadki podobnych problemów, co może wskazywać na pewną podatność genetyczną. Jednak ważne są również wpływy środowiskowe, takie jak dzieciństwo spędzone w trudnych warunkach – na przykład w rodzinach, gdzie przemoc i zaniedbanie są na porządku dziennym.
Osobowość antyspołeczna – terapia
Leczenie osobowości antyspołecznej jest wyzwaniem, ale istnieją metody, które mogą pomóc w zarządzaniu niektórymi z objawami. Terapia behawioralna skupia się na modyfikacji negatywnych zachowań i uczestniczeniu w programach korekcyjnych, które często są częścią wyroków sądowych dla osób z problemami kryminalnymi. Te programy mają na celu rozwijanie umiejętności społecznych i lepsze rozumienie konsekwencji swoich działań. Wsparcie psychologiczne może z kolei pomóc w rozwiązywaniu problemów emocjonalnych i społecznych, które często towarzyszą tej osobowości. Chociaż trudno jest osiągnąć pełne „wyleczenie”, systematyczne podejście terapeutyczne może znacznie poprawić funkcjonowanie społeczne i zawodowe osób z antyspołecznym zaburzeniem osobowości.
Podsumowanie
Zaburzenia osobowości wiązki B – narcystyczne, graniczne, histrioniczne oraz antyspołeczne – rzucają światło na złożoność ludzkich zachowań i emocji. Każde z nich wiąże się z wyzwaniami w relacjach społecznych i zawodowych, a ich przyczyny są często mieszanką czynników genetycznych i środowiskowych. Leczenie tych zaburzeń wymaga zastosowania różnorodnych metod terapeutycznych, które koncentrują się na modyfikacji zachowań, lepszym rozumieniu siebie i budowaniu zdrowych relacji. Choć często wymaga to czasu, specjalistyczna pomoc terapeutyczna może doprowadzić do znacznej poprawy jakości życia osób dotkniętych tymi zaburzeniami.
Źródła:
Millon, T., Davis, R.: Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie, Instytut Psychologii Zdrowia, 2009
Gałecki, P., Pilecki, M., Rymaszewska, J., Szulc, A., Sidorowicz, S., Wciórka, J.: Kryteria diagnostyczne zaburzeń psychicznych DSM–5. Edra, 2018.
