Pacjenci z zaburzeniami osobowości z wiązki C często doświadczają intensywnego lęku i napięcia, które towarzyszą im niemal na co dzień. Charakteryzuje ich duża ostrożność oraz wrażliwość na krytykę i odrzucenie, co sprawia, że nawiązywanie i utrzymywanie relacji interpersonalnych bywa dla nich wyzwaniem. Trudności te prowadzą do unikania sytuacji społecznych, co pogłębia uczucie izolacji i osamotnienia. W efekcie, osoby te mają trudności z relaksem i odczuwaniem komfortu, ponieważ niepokój nieustannie zakłóca ich codzienne funkcjonowanie. W artykule omówimy trzy główne zaburzenia należące do wiązki C: osobowość unikającą, zależną oraz obsesyjno-kompulsyjną, przybliżając ich specyfikę oraz możliwości terapeutyczne.
Osobowość unikająca
Osobowość unikająca charakteryzuje się silnym lękiem przed krytyką, odrzuceniem i poniżeniem. Osoby z tym zaburzeniem unikają sytuacji społecznych i zawodowych, w których mogą być oceniane przez innych. Ich niska samoocena sprawia, że czują się nieadekwatne i niepewne siebie, co prowadzi do unikania ryzyka i nowych doświadczeń.
Charakterystyczna dla tych osób jest izolacja społeczna oraz trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji. W pracy osoby te mogą mieć problemy z realizacją zadań, gdyż obawiają się krytyki i negatywnej oceny.
W testach na osobowość unikającą pojawiają się m.in. pytania takie jak:
- Czy często masz poczucie, że jesteś gorszy od innych?
- Czy odczuwasz silny lęk przed odrzuceniem przez innych?
- Czy bardziej komfortowo czujesz się spędzając czas samotnie niż w towarzystwie innych ludzi?
- Czy rezygnujesz z prezentowania swoich poglądów, uczuć w obawie, że zostaną wyśmiane?
Osobowość unikająca – przyczyny
Osobowość unikającą często kształtuje się na skutek traumatycznych doświadczeń z dzieciństwa, takich jak przemoc emocjonalna, odrzucenie przez rówieśników lub nadmiernie krytykujący rodzice. Ponadto, niektóre osoby mogą być bardziej predysponowane do odczuwania lęku ze względu na wrodzone cechy osobowości.
Osobowość unikająca – leczenie
Leczenie osobowości unikającej zazwyczaj obejmuje terapię poznawczo-behawioralną, której celem jest budowanie pewności siebie i rozwijanie umiejętności społecznych. Terapia pomaga pacjentom zidentyfikować i zmienić negatywne wzorce myślenia oraz stopniowo wystawiać się na sytuacje, które budzą lęk. Dzięki wsparciu terapeuty osoby te uczą się radzić sobie z obawami, co pozwala im na bardziej aktywne uczestnictwo w życiu społecznym i zawodowym.
Osobowość zależna
Osobowość zależna charakteryzuje się nadmierną potrzebą opieki i troski ze strony innych. Osoby z tym zaburzeniem podporządkowują się innym, obawiając się samotności i odrzucenia. Strach przed samotnością sprawia, że często unikają samodzielnych decyzji, wykazując dużą uległość i podporządkowanie w relacjach interpersonalnych.
Problemy, jakie mogą powstawać u osób z tym zaburzeniem to przede wszystkim trudności w podejmowaniu decyzji bez wsparcia innych oraz silna zależność od innych w codziennych czynnościach. To z kolei może prowadzić do nadmiernego obciążenia relacji i poczucia bezradności.
W testach, które diagnozują osobowość zależną często pojawiają się pytania takie jak:
- Czy odczuwasz silną potrzebę, aby inni Cię wspierali i troszczyli się o Ciebie?
- Czy trudno Ci podejmować codzienne decyzje?
- Czy wolisz, kiedy inni przejmują odpowiedzialność za Twoje obowiązki?
- Czy często zwracasz się do różnych osób o poradę, pokierowanie?
Osobowość zależna – przyczyny
Przyczyny powstania osobowości zależnej mogą być związane z doświadczeniami z dzieciństwa, takimi jak nadopiekuńczy rodzice, brak wsparcia w rozwoju autonomii, czy traumatyczne przeżycia związane z porzuceniem lub odrzuceniem. Często osoby te miały ograniczone możliwości do rozwijania samodzielności i poczucia własnej wartości, co prowadzi do ich późniejszej zależności od innych.
Osobowość zależna – jak leczyć?
W terapii pacjentów z tym zaburzeniem osobowości głównym celem jest budowanie niezależności oraz nauka podejmowania decyzji i radzenia sobie z lękiem przed opuszczeniem. Terapia poznawczo-behawioralna lub psychodynamiczna pomaga pacjentom zidentyfikować i zmienić wzorce myślenia, które utrwalają ich zależność, oraz stopniowo rozwijać umiejętności niezbędne do samodzielnego funkcjonowania. Wsparcie terapeutyczne umożliwia im nabranie pewności siebie i większej autonomii, co pozytywnie wpływa na ich relacje i jakość życia.
Osobowość obsesyjno-kompulsywna
Osobowość obsesyjno-kompulsywna charakteryzuje się nadmiernym perfekcjonizmem i potrzebą kontroli. Osoby z tym zaburzeniem mają sztywne zasady i procedury, a także bardzo skupiają się na szczegółach, co często utrudnia im zakończenie zadań. Typowe zachowania obejmują nadmierny perfekcjonizm, który prowadzi do trudności w ukończeniu projektów, oraz niechęć do delegowania zadań z obawy, że inni wykonają je niewłaściwie.
U osób z tym zaburzeniem często występują trudności w relacjach interpersonalnych spowodowane nadmierną sztywnością oraz problemy w pracy wynikające z nadmiernego skupienia na szczegółach, co może prowadzić do opóźnień i nieefektywności.
W testach badających nasilenie cech obsesyjno-kompulsywnych pojawiają się pytania takie jak:
- Czy masz poczucie, że musisz nieustannie kontrolować, organizować, ulepszać i planować różne rzeczy, zadania oraz aktywności?
- Czy Twój perfekcjonizm utrudnia Ci realizację zadań i projektów, ponieważ nigdy nie jesteś zadowolony z efektów swojej pracy?
- Czy trudno Ci wydawać pieniądze na siebie lub innych, ponieważ wolisz je oszczędzać na przyszłość?
- Czy uważasz siebie za osobę upartą, która nie lubi zmian i odczuwa niepokój lub złość w obliczu jakiejkolwiek zmiany?
Obsesyjno-kompulsywne zaburzenia osobowości – przyczyny
Przyczyny osobowości obsesyjno-kompulsywnej mogą być związane z czynnikami genetycznymi, a także doświadczeniami z dzieciństwa, takimi jak nadmiernie wymagający rodzice czy środowisko, które kładło duży nacisk na perfekcjonizm i dyscyplinę. Te czynniki mogą prowadzić do rozwinięcia się potrzeby kontrolowania otoczenia i unikania błędów za wszelką cenę.
Jaka terapia sprawdzi się w przypadku osobowości obsesyjno – kompulsywnej?
Pacjenci z zaburzeniem obsesyjno-kompulsywnym często dobrze reagują na terapię poznawczo-behawioralną, która skupia się na redukcji perfekcjonizmu, akceptowaniu pewnej elastyczności oraz uczeniu się radzenia sobie z lękiem związanym z brakiem kontroli. Ważnym elementem leczenia jest również praca nad relacjami interpersonalnymi i rozwijanie umiejętności komunikacyjnych, aby pacjenci mogli lepiej funkcjonować zarówno w życiu osobistym, jak i zawodowym.
Podsumowanie
Terapia odgrywa kluczową rolę w poprawie jakości życia pacjentów z zaburzeniami osobowości z wiązki C. Dzięki niej pacjenci uczą się radzenia sobie z lękiem, budowania pewności siebie oraz rozwijania umiejętności społecznych. Terapia pomaga im też zmienić nieadaptacyjne wzorce myślenia i zachowania, co prowadzi do bardziej satysfakcjonującego życia osobistego i zawodowego.
Źródła:
Millon, T., Davis, R.: Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie, Instytut Psychologii Zdrowia, 2009
Gałecki, P., Pilecki, M., Rymaszewska, J., Szulc, A., Sidorowicz, S., Wciórka, J.: Kryteria diagnostyczne zaburzeń psychicznych DSM–5. Edra, 2018.
