Zaburzenia lękowe

Wspólną cechą wszystkich zaburzeń lękowych jest pojawianie się nieproporcjonalny strach i lęk w stosunku do występującego zagrożenia. Do rozwoju określonych zaburzeń przyczyniają się różne czynniki. Ogólnie przyjmuje się za wyjaśnienie model biopsychospołeczny, którego założeniem jest wpływ czynników biologicznych, ale także indywidualnych cech, takich jak temperament czy charakter oraz wpływ środowiska. Niemożliwe jest, aby przewidzieć jak dana osoba w określonych warunkach będzie funkcjonować, dlatego nie da się zapobiec wystąpieniu jakiejś formy zaburzenia nerwicowego.

Przy opisie zaburzeń lękowych często wymienia się zespół stresu pourazowego i ostre zaburzenia związane ze stresem, jako podobne w występowaniu objawów. Zaburzenia lękowe różnią się od PTSD brakiem autentycznego zagrożenia życia. W zaburzeniach lękowych osoba obawia się jakiegoś bodźca, który obiektywnie jest niegroźny lub neutralny, natomiast przez tą osobę odbierany jako zagrażający, co uruchamia reakcję lękową. W przypadku zaburzenia stresowego pourazowego, osoba reaguje na bodźce pierwotnie skojarzone z czynnikiem traumatyzującym. Oznacza to, że jeżeli osoba przeżyła wypadek samochodowy, który wywołał w niej silną reakcję układu strachu, w przyszłości będzie reagowała lękiem na jazdę samochodem, może unikać miejsca zdarzenia, a także miewać przebłyski wspomnień z tego co się stało.

Poszczególne zaburzenia lękowe, różnią się pod względem rodzaju rzeczy oraz sytuacji wywołujących strach, lęk, zachowania unikowe oraz towarzyszących zmian poznawczych (treści myślenia, przekonań). Zaburzenia lękowe możemy podzielić na: zespół lęku uogólnionego, zespół lęku napadowego, fobie (takie jak agorafobia, fobia społeczna, wszelkie fobie specyficzne, np. lęk przed pająkami), zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne.

Zespół lęku uogólnionego

Jego dominującą cechą jest chroniczny i wygórowany lęk dotyczący różnych sfer życia, np. pracy, nauki szkolnej. Charakterystyczne jest również odczuwanie niepokoju i napięcia, które może być trudne do wytrzymania. Dodatkowo częste jest współwystępowanie z objawami takimi, jak łatwe męczenie się, trudności w koncentracji, uczucie pustki w głowie, drażliwość, wzrost napięcia mięśniowego, kłopoty ze snem.
Objawy zespołu lęku uogólnionego są najczęściej występujące i dotykają około 5-8% populacji.

Zespół lęku napadowego

Zaburzenia paniczne charakteryzują się nawracającymi, niespodziewanymi napadami paniki z uporczywym niepokojem i obawami przed kolejnymi napadami, a także ze szkodliwymi następstwami w postaci zmian zachowania (unikanie wysiłku fizycznego, stosowanie określonych zachowań, mających na celu zmniejszenie lęku). Napad paniki polega na nagłym wystąpieniu intensywnego strachu lub bardzo złego samopoczucia, które osiąga maksymalne nasilenie w ciągu kilku minut i czemu towarzyszą objawy fizykalne i/lub poznawcze. Napadów paniki można się spodziewać, np. jako reakcji na przedmioty czy sytuacje powszechnie wzbudzające strach. Mogą również pojawiać się niespodziewanie – bez żadnej uzasadnionej przyczyny.

Agorafobia

W tym typie zaburzeń lękowych strach lub lęk dotyczy co najmniej dwóch z następujących sytuacji: korzystanie ze środków transportu publicznego; przebywanie na otwartych przestrzeniach; przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach; stanie w kolejce bądź przebywanie w tłumie; przebywanie samemu poza domem w innych sytuacjach. Osoba obawia się takich sytuacji, ponieważ sądzi, że w razie wystąpienia objawów podobnych do napadu paniki albo innych upośledzających czy wstydliwych objawów, ucieczka będzie utrudniona albo pomoc nieosiągalna.
Agorafobia często rozwija się przy okazji zespołu lęku napadowego.

Fobia społeczna

W społecznym zaburzeniu lękowym występuje strach lub lęk przed interakcjami społecznymi i sytuacjami, w których osoba może być przez kogoś oceniana. Takich sytuacji i interakcji osoba stara się unikać. Przykłady: spotkania z nieznajomymi, możliwość obserwacji siebie przez innych podczas posiłku lub picia napoju, występ publiczny. Osoba obawia się negatywnej oceny ze strony innych, odrzucenia, upokorzenia bądź zawstydzenia.

Fobie specyficzne

Występowanie strachu/lęku przed konkretnymi przedmiotami lub sytuacjami oraz unikanie ich. W tym typie zaburzeń lękowych nie występują treści poznawcze. Znane są różne rodzaje fobii specyficznych takich jak fobia zwierząt, środowiska naturalnego, krwi i zastrzyków, sytuacji.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne

Charakteryzują się obsesjami (nawracające i uporczywe myśli, pragnienia oraz wyobrażenia, przeżywane jako natrętne i niechciane) i/lub kompulsjami (powtarzające się zachowania lub czynności umysłowe, doświadczane przez osobę jako przymusowe, wykonywane w reakcji na obsesje lub zgodnie z regułami, którym musi się sztywno podporządkować).

Główną metodą pracy z zaburzeniami lękowymi jest psychoterapia, z tego powodu, że jest to najskuteczniejsza forma terapii. Psychoterapia może być uzupełniana farmakoterapią, natomiast musi być prowadzona pod kontrolą lekarza psychiatry, we współpracy z psychoterapeutą. Zastosowanie farmakoterapii powinno być uzasadnione i stosowane w szczególnych przypadkach. Długotrwałe stosowanie farmakoterapii może obniżać skuteczność psychoterapii lub powodować spowolnienie pracy terapeutycznej.