W erze mediów społecznościowych i nieustannego przepływu informacji, paradoksalnie wielu ludzi doświadcza uczucia izolacji i alienacji. Autentyczne relacje i głębokie porozumienie z innymi stają się rzadkością. Psychoterapia grupowa, mimo że nie jest nowością w świecie psychoterapii, zyskuje na znaczeniu jako platforma budująca prawdziwą łączność i zrozumienie. W tym artykule przedstawimy na czym polega psychoterapia grupowa, jakie niesie ze sobą korzyści i jak interakcje w grupie wpływają na proces terapeutyczny. Rozprawimy się też z popularnymi mitami na jej temat i wskażemy, dla kogo może być najbardziej korzystna.
Terapia grupowa – na czym polega ?
To unikalna forma terapii, której najważniejszym elementem jest interakcja między uczestnikami. W sesjach terapii grupowej bierze udział kilka osób z problemami zbliżonymi do siebie. Spotkaniom przewodzi jeden lub dwóch terapeutów, którzy pełnią rolę moderatorów, kierując dyskusją, ale jednocześnie pozwalając uczestnikom na swobodne dzielenie się swoimi doświadczeniami. Sesje odbywają się 1-2 razy w tygodniu.
Istnieją dwa podstawowe rodzaje rodzaje psychoterapii grupowej:
- z grupą otwartą, do której można dołączyć przez cały czas ich trwania, więc z biegiem czasu pacjenci zmieniają się;
- z grupą zamkniętą, w której wszyscy uczestnicy rozpoczynają i kończą terapię w tym samym momencie.
Podobnie jak w przypadku psychoterapii indywidualnej, grupy są prowadzone w różnych nurtach, np. psychodynamicznym, poznawczo–behawioralnym lub gestalt.
Każdy pacjent może przeżywać terapię grupową inaczej, zależnie od swojego osobistego tła i celu terapii, jaki sobie stawia. Wielu nowych uczestników początkowo odczuwa pewien dyskomfort związany z dzieleniem się trudnymi uczuciami z innymi. Jednak w miarę upływu czasu, większość zaczyna dostrzegać wartość takiego podejścia, dostrzegając wzorce zachowań, które mogą być trudne do zauważenia w indywidualnej pracy z psychoterapeutą.
Kluczowe dla powodzenia terapii grupowej jest stworzenie środowiska, w którym każdy uczestnik czuje się bezpiecznie i swobodnie. Dlatego też, zanim pacjent wejdzie do grupy, odbywa indywidualną konsultację z prowadzącym, co pozwala określić, czy dana grupa będzie dla niego odpowiednia.
Najczęściej spotykane mity dotyczące psychoterapii grupowej
„Będę musiał mówić o swoich najbardziej skrytych problemach przed całą grupą”.
Choć terapia grupowa polega na dzieleniu się przeżyciami i emocjami z innymi, nikt nikogo nie zmusza do mówienia o czymś, co chciałby zachować dla siebie. Udział w terapii pozwala na otwarte dzielenie się myślami, ale również na stawianie osobistych granic. Uczestnicy są świadomi, że każdy ma i zasoby, i ograniczenia.
„Członkowie grupy mogą mnie atakować i obrażać”.
Jednym z celów pracy w grupie jest budowanie bardziej satysfakcjonujących relacji i wspieranie się nawzajem. Terapeuci dbają o stworzenie bezpiecznego środowiska, w którym werbalne ataki, obrażanie nie są akceptowane.
„Nie dostanę wystarczającej ilości uwagi od terapeuty”.
Psychoterapia grupowa pozwala uzyskać wsparcie nie tylko od terapeuty. Jej idea zakłada otrzymywanie i udzielanie informacji zwrotnych w kontakcie z innymi ludźmi. Terapeuta wskazuje i nazywa pewne wzory zachowań i interakcji, ale również pozostali członkowie grupy dostarczają cennych spostrzeżeń. Wśród osób z podobnymi trudnościami łatwo znaleźć wsparcie i zrozumienie, a udział w grupie terapeutycznej prowadzonej jest równie skuteczny i satysfakcjonujący, jak w przypadku terapii indywidualnej.
„To tylko dla ludzi z uzależnieniami”.
Grupy dla osób uzależnionych są najbardziej medialne, ich motyw często pojawia się w filmach. Jednak terapia grupowa jest skuteczna również dla pacjentów z zaburzeniami osobowości, fobiami, problemami w relacjach z innymi osobami, czy dorosłych dzieci alkoholików.
Jak udział w grupie psychoterapeutycznej wpływa na zdrowie?
Irvin Yalom, uznany ekspert w dziedzinie psychologii i psychiatrii, opisał jedenaście czynników leczniczych, które odgrywają kluczową rolę w procesie terapeutycznym:
- Zaszczepienie nadziei. Ten czynnik działa jeszcze przed rozpoczęciem grupy, jest wzmacniany przez terapeutę i podtrzymywany, gdy uczestnicy obserwują poprawę u innych członków grupy. Nadzieja wyzwala u pacjentów wiarę, że oni też mogą poradzić sobie ze swoimi problemami.
- Uniwersalność i poczucie podobieństwa. Uczestnicy grupy mogą zauważyć, że ich problemy są uniwersalne, powtarzają się u innych. Mogą też pozbyć się poczucia, że są gorsi od innych, dzięki obserwacji, że każdy w grupie ma jakieś trudności i podobnie przeżywa złość, wstyd lub żal.
- Dostarczanie informacji. Uczestnicy terapii często oferują sobie wzajemnie sugestie dotyczące radzenia sobie z zaburzeniami psychicznymi lub konkretnymi problemami, a terapeuci udzielają informacji na temat procesów, które dzieją się w grupie. To pomaga pacjentom odzyskać poczucie kontroli i lepiej poznać siebie.
- Altruizm. Pacjenci często odczuwają satysfakcję ze wspierania, bycia użytecznym dla innych, co działa lecząco zarówno na nich, jak i na odbiorców pomocy.
- Rewitalizacja rodzinnych doświadczeń. W członkach grupy pacjenci mogą zobaczyć swoich rodziców, rodzeństwo. To sprawia, że często przenoszą na nich dawne reakcje. Jest to szansa na przepracowanie tych doświadczeń.
- Rozwijanie umiejętności społecznych. Uczestnictwo w spotkaniach grupy daje szansę odkrycia, jakich umiejętności społecznych brakuje jej członkom. Pacjenci mogą dowiedzieć się np. jak asertywnie odmawiać, bronić swoich granic, mogą nauczyć się pokonywać trudności w komunikacji.
- Naśladowanie. Uczestnicy często identyfikują się z innymi członkami grupy, naśladują ich zachowania, co pozwala im testować różne role, sposoby zachowania i ich skuteczność w relacjach.
- Uczenie się interpersonalne. Pacjenci w grupie uczą się nawzajem budować bardziej satysfakcjonujące relacje z ludźmi poprzez korektę swoich dawnych zachowań. Mogą testować nowe podejście w bezpiecznym środowisku, uzyskiwać informacje zwrotne od członków grupy i sprawdzać, które zachowania spotykają się z aprobatą.
- Spójność grupy. W kontakcie z innymi, uczestnicy doświadczają wsparcia i zrozumienia, co wzmacnia ich poczucie przynależności, zmniejsza poczucie osamotnienia i sprzyja bardziej efektywnej pracy.
- Katharsis (odreagowanie). W grupie pojawia się możliwość wyrażenia silnych, skumulowanych uczuć, co prowadzi do ulgi emocjonalnej.
- Czynniki egzystencjalne. Udział w procesie terapeutycznym pozwala zmierzyć się z kwestiami egzystencjalnymi, takimi jak śmierć, wolność, samotność, cel życia. Jest to szansa na weryfikację i zmianę przekonań na te tematy.
Zarówno terapia indywidualna i grupowa oferują unikalne korzyści. Jednak siła terapii grupowej leży w interakcji i relacji z innymi ludźmi, które uruchamiają wiele dodatkowych czynników leczących.
Dla kogo lepszym wyborem jest psychoterapia grupowa, a dla kogo indywidualna?
Psychoterapia grupowa jest polecana zwłaszcza dla osób, które chcą popracować nad aspektami swojego funkcjonowania związanymi z relacjami z innymi. Skorzystają z niej zwłaszcza osoby:
- odczuwające izolację lub samotność – udział w tej formie terapii daje szansę na nawiązanie relacji, poczucie przynależności i zrozumienie, że nie jesteśmy sami w swoich przeżyciach;
- które chcą popracować nad umiejętnościami interpersonalnymi – grupowy kontekst terapii umożliwia zdobycie informacji zwrotnych na temat swoich zachowań w relacjach;
- pragnące zrozumieć swoje relacje z innymi – analiza wzorców zachowań w grupie, reakcji i uczuć pozwala na głębsze zrozumienie siebie w kontekście interakcji z ludźmi;
- które chcą skorzystać z wsparcia innych osób w podobnej sytuacji – wspólnota osób doświadczających podobnych trudności może dostarczyć wsparcia, porad i unikalnej perspektywy.
Dołączenie do grupy terapeutycznej niesie ze sobą wiele korzyści, ale nie dla każdego i nie w każdej sytuacji. Są osoby, które potrzebują bardziej skoncentrowanego podejścia, mają trudności z funkcjonowaniem w grupie i takie, dla których prywatność i dyskrecja jest kluczem do osiągnięcia postępów w terapii. W takich przypadkach lepszym rozwiązaniem może okazać się indywidualna terapia. To dlatego przed podjęciem terapii zalecana jest wstępna konsultacja ze specjalistą, który wskaże najlepsze rozwiązanie.
Podsumowanie
W świetle licznych badań psychoterapia grupowa potwierdza swoją skuteczność jako cenna forma pomocy dla osób borykających się z różnego rodzaju problemami psychicznymi. Taka terapia, prowadzona przez doświadczonych specjalistów, może być prawdziwą ostoją dla tych, którzy szukają wsparcia w kontaktach z innymi ludźmi oraz pragną lepiej zrozumieć siebie i swoje relacje.
Źródła:
Yalom I., Leszcz M., Psychoterapia grupowa. Terapia i praktyka, Warszawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2006.
