Umiejętności interpersonalne są ważne w każdej relacji – zarówno zawodowej, jak i prywatnej. Zastanawiasz się czasem, dlaczego niektóre rozmowy kończą się nieporozumieniem, a inne prowadzą do porozumienia i budowania więzi? To właśnie odpowiednie umiejętności interpersonalne, takie jak komunikacja, asertywność czy empatia, mają decydujące znaczenie. Na szczęście każdy może je rozwijać, a jednym z miejsc, w których można to robić jest terapia. Jakie techniki pomagają w poprawie tych umiejętności? Zapraszamy po odpowiedzi do drugiej części artykułu!
Umiejętności interpersonalne – co to właściwie oznacza?
Umiejętności interpersonalne to nic innego jak zdolność do skutecznego komunikowania się i budowania relacji z innymi. Obejmują one nie tylko to, jak rozmawiamy, ale też jak słuchamy, reagujemy i rozumiemy innych ludzi. Są nieodłącznym elementem naszego życia – wykorzystujemy je podczas rozmów z bliskimi, jak i współpracując z kolegami z pracy. Dobrze rozwinięte umiejętności interpersonalne pozwalają lepiej radzić sobie w sytuacjach konfliktowych, budować zaufanie i skutecznie wyrażać swoje potrzeby.
Wyobraź sobie sytuację, w której dochodzi do nieporozumienia w pracy. Dzięki umiejętnościom interpersonalnym możesz skutecznie wyjaśnić swoje stanowisko, a jednocześnie wsłuchać się w to, co druga strona ma do powiedzenia. W ten sposób rozwiązujesz konflikt i budujesz bardziej otwarte relacje. To samo dotyczy relacji z bliskimi – wyrażając swoje uczucia i potrzeby w jasny i asertywny sposób, wzmacniasz więzi i tworzysz zdrowsze, bardziej satysfakcjonujące relacje.
Co składa się na umiejętności interpersonalne?
Umiejętności interpersonalne to zbiór kompetencji, które obejmują zarówno komunikację werbalną, niewerbalną, jak i zdolności związane z empatią, asertywnością czy rozwiązywaniem konfliktów. Te aspekty, choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się oczywiste, w praktyce bywają trudne do zrealizowania, zwłaszcza w intensywnych emocjonalnie sytuacjach. Warto zatem przyjrzeć się szczegółom, które decydują o skuteczności naszych działań w relacjach z innymi.
Komunikacja werbalna i niewerbalna
W psychologii od dawna podkreśla się, że komunikacja to nie tylko słowa. Stanowią one jedynie część przekazu – spore znaczenie ma również nasza mowa ciała i ton głosu. Dlatego też, oprócz umiejętności klarownego wyrażania swoich myśli, ważne jest, aby być świadomym sygnałów, które przekazujemy niewerbalnie i świadomie nimi zarządzać. Na przykład unikanie kontaktu wzrokowego może być zinterpretowane jako brak zainteresowania rozmówcą, z kolei otwarta postawa ciała (bez krzyżowania rąk i nóg), może sygnalizować otwartość na dialog.
Aktywne słuchanie
W klasycznym ujęciu aktywne słuchanie polega nie tylko na odbieraniu informacji, ale także na wykazywaniu zaangażowania i empatii w stosunku do rozmówcy. Stosowanie parafrazy, czyli powtarzania usłyszanych, najważniejszych informacji w nieco zmienionej formie, pozwala upewnić się, że dobrze rozumiemy intencje rozmówcy. W praktyce terapeutycznej to narzędzie jest podstawą do budowania głębokiej relacji terapeutycznej, a w życiu codziennym, aktywne słuchanie ułatwia wzajemne zrozumienie i rozwiązywanie problemów w relacjach prywatnych i zawodowych.
Asertywność
Wyrażanie swoich potrzeb w sposób bezpośredni, stanowczy, ale nie agresywny i z szacunkiem do praw innych osób, stanowi podstawę zdrowych relacji. Przykładem może być sytuacja, w której musimy odmówić dodatkowego obowiązku w pracy, mimo że czujemy presję. Asertywna odpowiedź mogłaby brzmieć np. „Chciałbym pomóc, ale mam już zbyt wiele zadań i nie mogę wziąć na siebie więcej.”
Empatia
Empatia to zdolność wniknięcia w wewnętrzny świat drugiej osoby. W kontekście umiejętności interpersonalnych, empatia pozwala nie tylko lepiej zrozumieć emocje drugiej osoby, ale także odpowiednio na nie zareagować. Przykład? W momencie, gdy bliska osoba wyraża frustrację, zamiast skupiać się na próbie rozwiązania problemu, często wystarczy powiedzieć: „Rozumiem, że czujesz się teraz przytłoczony. Jestem tutaj, żeby Cię wesprzeć.”
Rozwiązywanie konfliktów
Jak zauważył Thomas Gordon, autor klasycznego modelu komunikacji Wygrana – wygrana, konflikty są nieuniknioną częścią relacji międzyludzkich, ale ich rozwiązanie nie musi prowadzić do eskalacji. Skuteczne rozwiązywanie konfliktów opiera się na zdolności do wyrażania swoich potrzeb bez atakowania drugiej strony oraz na umiejętności znajdowania kompromisów. Na przykład w sytuacji konfliktu w związku, zamiast reagować impulsywnie, podnosić głos i używać stwierdzeń takich jak: „Zawsze mnie ignorujesz”, osoba z rozwiniętymi umiejętnościami interpersonalnymi może wybrać spokojne wyrażenie swoich uczuć: „Czuję się zaniedbany, kiedy nie rozmawiamy o naszych problemach.” Tego typu postawa otwiera drogę do zrozumienia i poszukiwania rozwiązania, zamiast pogłębiania konfliktu.
Rozwijanie tych elementów wymaga czasu i wysiłku, ale ich świadomość to pierwszy krok do skuteczniejszego funkcjonowania w każdej relacji.
Umiejętności interpersonalne związane z pracą zawodową i współpracą z innymi
Umiejętności interpersonalne bardzo przydają się, gdy chcemy skutecznie funkcjonować w zespole, osiągać cele zawodowe i budować satysfakcjonujące relacje z kolegami i przełożonymi. Jakie są najważniejsze kompetencje w tym zakresie?
Praca w grupie
Sednem udanej pracy w grupie jest umiejętność efektywnego współdziałania z innymi, niezależnie od różnic w osobowościach, stylach pracy czy poglądach. Wymaga to od nas otwartości na inne punkty widzenia i zdolności do współtworzenia rozwiązań, które uwzględniają potrzeby całego zespołu. Ważne jest tu również zarządzanie różnorodnością – umiejętność wykorzystania mocnych stron każdego członka zespołu, by wspólnie osiągnąć najlepsze rezultaty.
Negocjacje i mediacje
Negocjacje to sztuka znajdowania kompromisów i rozwiązań korzystnych dla wszystkich stron. W pracy zawodowej negocjujemy nie tylko kontrakty czy warunki współpracy, ale również codzienne sprawy, takie jak podział zadań czy terminy realizacji projektów. Skuteczny negocjator potrafi uważnie słuchać, argumentować swoje stanowisko oraz elastycznie dostosowywać się do zmieniającej się sytuacji, nie tracąc z oczu swoich celów.
Podobną umiejętnością jest mediacja, czyli zaawansowana umiejętność rozwiązywania konfliktów, która polega na byciu neutralnym pośrednikiem między stronami konfliktu. W miejscu pracy różnice zdań są nieuniknione, ale umiejętność mediacji pozwala na znalezienie rozwiązania, które jest akceptowalne dla wszystkich. Mediacja wymaga zdolności do obiektywnego spojrzenia na sytuację, empatii oraz skutecznej komunikacji, które w połączeniu ze sobą pomagają łagodzić napięcia i prowadzić rozmowy w konstruktywny sposób.
Motywowanie innych
Motywowanie innych to jedna z najważniejszych umiejętności lidera, ale jest równie cenna dla każdego członka zespołu. Chodzi o to, by potrafić inspirować kolegów do wspólnego działania, dodawać im energii i zachęcać do realizacji wspólnych celów. To także umiejętność doceniania wysiłków innych oraz wspierania ich w momentach, gdy napotykają trudności. Motywowanie to nie tylko słowa: “dobra robota”, ale również tworzenie środowiska, w którym każdy czuje, że jego praca ma sens i wartość.
Perswazja
Perswazja to zdolność do przekonywania innych do swoich pomysłów, rozwiązań czy wizji. W pracy zawodowej umiejętność ta jest nieoceniona, gdy musimy zdobyć wsparcie dla naszych projektów, przekonać zespół do zmiany podejścia czy zyskać klientów. Dobra perswazja opiera się na zrozumieniu potrzeb drugiej strony, budowaniu zaufania oraz umiejętnym prezentowaniu argumentów w sposób, który jest przekonujący i konstruktywny.
Jak zacząć rozwijać umiejętności interpersonalne?
Rozwijanie umiejętności interpersonalnych możesz zacząć od dobrej autorefleksji. Pierwszym krokiem jest zrozumienie, jakie są Twoje mocne strony, a nad czym warto popracować w komunikacji z innymi. Narzędziem, które polecamy dość często, ale jest przydatne również i w tej sytuacji, może być dziennik, w którym będziesz zapisywać swoje reakcje i zachowania w różnych sytuacjach społecznych. Takie notatki pomagają zobaczyć wzorce, które mogą wymagać zmiany, a jednocześnie pokazują, co już dobrze funkcjonuje w naszych relacjach.
Ćwiczenia i praktyka są nieodłączną częścią rozwijania umiejętności interpersonalnych. Nie musisz od razu robić wielkich kroków – wystarczy zacząć od prostych działań, które można łatwo wprowadzić do swojej codzienności. Na przykład próby bardziej świadomego słuchania innych i unikania zbyt szybkich reakcji na ich słowa. Zwróć też uwagę na to, jak wyrażasz swoje potrzeby – czy robisz to w sposób jasny, ale jednocześnie szanujący granice innych? Przyjrzyj się też swoim reakcjom podczas sytuacji konfliktowych. Czy dajesz się ponieść emocjom, czy stosujesz konstruktywne komunikaty? Regularne ćwiczenie takich umiejętności w codziennych sytuacjach stopniowo zwiększy Twoją pewność siebie i poprawi jakość relacji z innymi.
Jeśli chcesz wejść na kolejny poziom swoich umiejętności interpersonalnych, możesz zdecydować się na pracę z terapeutą. Specjalista pomoże Ci lepiej zrozumieć, jakie aspekty Twoich umiejętności interpersonalnych warto rozwijać, a co może być hamulcem w budowaniu satysfakcjonujących relacji. Terapia to bezpieczna przestrzeń, gdzie można na spokojnie przeanalizować swoje reakcje, wypracować nowe strategie i przećwiczyć je w kontrolowanych warunkach, zanim zastosujesz je w codziennym życiu.
W naszym gabinecie oferujemy wsparcie w rozwijaniu tych umiejętności m.in. w trakcie terapii poznawczo-behawioralnej, pomagając pacjentom skutecznie radzić sobie z wyzwaniami interpersonalnymi zarówno w życiu osobistym, jak i zawodowym.
Źródła:
Wojciszke, B. (2010). Psychologia społeczna. Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa
Strelau, J., Doliński, D. (red.) (2008). Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom 2. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk
