Trauma relacyjna może być cieniem, który przesłania nasze zdolności do nawiązywania głębokich, emocjonalnych połączeń z innymi. Wielu z nas nie zdaje sobie sprawy, że traumatyczne doświadczenia z przeszłości, zwłaszcza te związane z relacjami z najbliższym opiekunem, mają długotrwały wpływ na sposób, w jaki postrzegamy siebie i innych w dorosłym życiu. Również dorosłe związki partnerskie mogą stać się źródłem traumy relacyjnej, gdy nie są oparte na wzajemnym szacunku i zrozumieniu. W tym artykule postaramy się wyjaśnić, skąd bierze się trauma relacyjna, jak wpływa na nasze późniejsze relacje i co możemy zrobić, by się z nią uporać. Odkrycie tego, jak nasza przeszłość kształtuje naszą teraźniejszość, może być kluczem do budowania bardziej zdrowych i satysfakcjonujących związków.
Czym jest trauma relacyjna?
Trauma relacyjna to rodzaj traumy złożonej (CPTSD), który powstaje w wyniku trudnych doświadczeń związanych z relacjami międzyludzkimi. Często jest konsekwencją negatywnych interakcji z innymi, które pozostawiają w nas trwałe ślady, wpływając na nasze zdolności do nawiązywania bliskich i zdrowych związków.
W odróżnieniu od tzw. traumy przez duże „T” (która pojawia się w wyniku jednorazowych, tragicznych wydarzeń, takich jak zagrożenie śmiercią, gwałt, katastrofa), trauma relacyjna jest nazywana traumą przez małe „t”. Nie umniejsza to jednak jej skutkom, które są szczególnie poważne, gdy do trudnych doświadczeń doszło we wczesnym etapie życia i powtarzały się przez długi czas.
Przyczyny powstania traumy relacyjnej
Przyczyny powstania traumy relacyjnej są złożone i wielowymiarowe. Mogą się one rozpocząć już w pierwszych latach życia, a ich podłożem jest często brak stabilnej i wspierającej relacji z opiekunami, zaniedbanie potrzeb niemowlęcia lub małego dziecka. Brak adekwatnej opieki, niedostępność emocjonalna matki, np. spowodowana depresją poporodową, mogą prowadzić do pierwotnego, głęboko zapisanego uczucia odrzucenia i braku poczucia bezpieczeństwa. W efekcie to, co powinno być kojącą relacją z opiekunem, staje się źródłem silnego stresu i urazu psychicznego.
W dorosłym życiu trauma relacyjna może pojawić się jako rezultat toksycznych związków partnerskich, przyjaźni czy też relacji zawodowych. Kiedy dorośli ludzie doświadczają różnych form nadużyć (może to być nadużycie seksualne, emocjonalne, ekonomiczne), zdrady lub odrzucenia, mogą odczuć podobne negatywne konsekwencje, jak te obserwowane w przypadku traumy relacyjnej w dzieciństwie.
Nie można też pomijać efektu traumatycznych doświadczeń w grupie rówieśniczej. Bullying, czyli dręczenie i prześladowanie, to jedno z najbardziej demoralizujących doświadczeń, które mogą mieć poważne skutki dla zdrowia psychicznego. W takich sytuacjach ofiary często czują się bezsilne, a ich podstawowe poczucie bezpieczeństwa jest poważnie naruszone, zwłaszcza gdy instytucje, które powinny chronić, takie jak szkoły, nie interweniują skutecznie.
Trauma relacyjna jest więc wynikiem wielu czynników, w tym zaniedbania potrzeb dziecka, nadużyć, przemocy domowej lub rówieśniczej czy odrzucenia, które mają miejsce w różnych etapach życia człowieka.
Skutki traumy relacyjnej
Następstwa traumy relacyjnej objawiają się na wiele sposobów: mają wpływ na psychikę i zachowanie, a także na zdrowie fizyczne człowieka.
Do najbardziej powszechnych konsekwencji traumy więzi należą trudności w zaufaniu innym osobom, co przyczynia się do problemów w związkach przyjacielskich i partnerskich oraz unikania bliskich relacji z obawą przed odrzuceniem.
Dla osób dotkniętych traumą relacji interakcje z drugim człowiekiem mogą stać się polem walki, gdzie dominują mechanizmy obronne. Niektóre z tych osób uparcie walczą o swoje prawa i realizację potrzeb, o bliskość z drugim człowiekiem. Inne, w reakcji na sytuacje interpretowane jako zagrażające i ryzykowne, wycofują się, robią uniki i uciekają.
Powszechnym objawem takiej traumy jest dojmujące poczucie braku szczęścia, ciągły wewnętrzny niepokój i pustka, z którą nie wiadomo jak sobie poradzić. Równie częste są problemy z samooceną, a w skrajnych przypadkach nawet zachowania autodestrukcyjne.
Trauma relacyjna może być również katalizatorem rozwoju zaburzeń takich jak dysocjacja czy aleksytymia, które charakteryzują się trudnościami w rozpoznawaniu i wyrażaniu uczuć. Długotrwałe i nieleczone skutki traumy nie tylko wpływają negatywnie na zdolność człowieka do nawiązywania zdrowych relacji, ale również odbijają się na zdrowiu fizycznym. U niektórych osób kryzys więzi może być pierwotną przyczyną dolegliwości związanych z układem oddechowym czy odpornościowym.
Trauma relacyjna w związku
Mierzenie się z konsekwencjami traumy więzi stanowi poważne wyzwanie dla wielu osób, które przeszły przez traumatyczne wydarzenia w różnych okresach swojego życia. W dorosłość przenoszą skutki nieprzepracowanej traumy, co może zaburzać ich relacje partnerskie na wiele różnych sposobów.
Jednym z najbardziej powszechnych problemów jest tendencja do wybierania toksycznych, a nawet przemocowych partnerów. Ta skłonność bierze się z negatywnych doświadczeń z przeszłości, kiedy osoba uczyła się utożsamiać miłość z bólem i cierpieniem.
Osoby takie często borykają się z trudnościami w komunikacji z partnerem, gdyż ich traumy wiążą się z głębokim lękiem przed wyrażaniem swoich emocji i swoich potrzeb. Kolejnym skutkiem może być lęk przed bliskością i intymnością. Dla wielu osób z takimi doświadczeniami, bliskość może sygnalizować potencjalne zagrożenie. W rezultacie unikają one głębszej intymności, by nie narażać się na ponowne zranienie.
Wsparcie ze strony partnera jest nieocenione dla osób z traumą relacyjną. Relacje, które obejmują zrozumienie i cierpliwość, mogą pomóc osobie w przepracowaniu swojego bólu i w nauce tworzenia zdrowych, bezpiecznych więzi. Niemniej jednak, wiele z tych traum wymaga profesjonalnej pomocy psychologa lub psychoterapeuty, aby w pełni zrozumieć i leczyć głęboko zakorzenione skutki negatywnych doświadczeń z przeszłości.
Jak sobie z tym radzić? Leczenie traumy relacyjnej przez psychoterapię
Dla osób, które doświadczają traumy relacyjnej, ważna jest wiedza, że pomoc jest dostępna, a psychoterapia może prowadzić do zdrowszego i bardziej satysfakcjonującego życia.
Jedną z najskuteczniejszych metod leczenia traumy, w tym również wczesnodziecięcej traumy relacyjnej i złożonego PTSD, które może rozwinąć się jako jej efekt, jest psychoterapia EMDR. Istnieje wiele naukowych dowodów na jej skuteczność, jest ona metodą oficjalnie zalecaną przez WHO. Posługujemy się nią również w naszym gabinecie psychoterapii w Warszawie.
Pacjenci odczuwają też korzyści z psychoterapii w nurcie behawioralno-poznawczym i terapii schematów, gdzie uczą się rozpoznawać negatywne schematy w swoich relacjach i odpowiadać na pojawiające się trudności w konstruktywny sposób. Dobrym rozwiązaniem może być również terapia grupowa, zwłaszcza dla osób, które czują się izolowane w wyniku doświadczanej traumy. W grupie można dzielić się swoimi przeżyciami, doświadczać wsparcia i testować nowe wzory nawiązywania relacji w bezpiecznym środowisku.
Wsparciem podczas terapii może być praca z ciałem: opanowanie technik relaksacyjnych, praktyka medytacji lub łagodnych ćwiczeń fizycznych, jak joga – metody te mogą pomóc w radzeniu sobie z objawami zespołu stresu pourazowego, ucząc jak kontrolować reakcje organizmu na stresowe sytuacje. Medytacja może pomóc w zrozumieniu i przetwarzaniu trudnych emocji.
Jeśli podejrzewasz u siebie traumę relacyjną i poszukujesz specjalisty, który pomoże Ci zmierzyć się z jej skutkami, nasz gabinet jest otwarty dla Ciebie. Skorzystaj z naszej wiedzy i doświadczenia, by odzyskać radość życia i nawiązywać zdrowe relacje. Zapraszamy do kontaktu.
Źródła:
- Bowlby J., Przywiązanie, 2007, PWN.
- Draczyńska D., Trauma relacyjna, „Psychiatria Polska”, nr 307, 1–11.
