Do gabinetu psychoterapii pacjenci często wchodzą z ciężarem, który trudno unieść samym umysłem. Trauma to doświadczenie nie tylko psychiczne, ale i fizyczne, które może zamrozić emocje w naszym ciele. Właśnie dlatego metody pracy z ciałem stają się nieocenionym uzupełnieniem klasycznych form terapii. Pracując równocześnie nad umysłem i ciałem, otwieramy drogę do głębszej, bardziej zintegrowanej przemiany.
Wpływ traumy na ciało
Trauma może odcisnąć trwały ślad na naszym ciele i psychice. Doświadczenie traumatyczne wpływa na ciało migdałowate – centrum naszych emocji, wywołując stan wzmożonej czujności nerwowej. Nieleczona, manifestuje się fizycznie, prowadząc do różnorodnych reakcji psychosomatycznych. Stan, w którym emocje zostają jakby „zamrożone”, może prowadzić też do dysocjacji – mechanizmu obronnego, w którym czucie i intelekt zostają rozłączone. Aby przywrócić bezpieczny stan harmonii dla umysłu i ciała, ważne jest, aby zrozumieć i leczyć fizyczne objawy traumy, które mogą objawiać się w postaci chronicznych napięć czy zaburzeń w odczuwaniu ciała. Oto kilka metod, które pozwalają z nimi pracować.
Somatic Experience – uwalnianie napięcia i traumy z ciała
Metoda Somatic Experiencing to proces terapeutyczny koncentrujący się na uwalnianiu napięć somatycznych. Ten świadomy sposób pracy z ciałem pozwala rozluźnić nagromadzone w organizmie stresy, przywracając płynność emocji i wrażeń cielesnych. Przez delikatne kierowanie uwagi na to, co jest odczuwane w ciele, Somatic Experiencing umożliwia osobom „odciętym” od swoich doznań cielesnych powrót do stanu, w którym życiowa energia może swobodnie płynąć.
Metoda ta opiera się na przekonaniu, że ciało dysponuje wrodzoną zdolnością do samouzdrawiania, a zadaniem terapeuty jest wspieranie tej zdolności poprzez pomoc w świadomym doświadczaniu i uwalnianiu blokad somatycznych.
Joga – wzmacnianie związku z ciałem i wpływ na HRV
Praktykowanie jogi, łączącej ćwiczenia oddechowe, postawy ciała i medytację, to łatwo dostępny sposób na ponowne nawiązanie kontaktu z własnym ciałem. Regularne ćwiczenia pomagają w uwalnianiu napięć, wzmacniając przy tym świadomość ciała i przeżywanych emocji.
Ważnym aspektem terapeutycznym jogi jest jej wpływ na zmienność rytmu serca (HRV – Heart Rate Variability). HRV to miara, która pokazuje, jak nasze serce reaguje na stres i relaksację. U osób, które doświadczyły traumy często obserwuje się obniżony poziom HRV, co może prowadzić do problemów z układem autonomicznym i nieadekwatnych reakcji typu „walcz albo uciekaj”, np. silnego niepokoju lub lęku w wyniku neutralnych bodźców. Badania potwierdzają, że joga może pomóc w normalizacji HRV, co przekłada się na lepszą zdolność do radzenia sobie ze stresem i większą emocjonalną stabilność.
Trening autogenny Schulza i relaksacja progresywna Jacobsona – techniki uspokajające ciało i umysł
Trening autogenny, opracowany przez niemieckiego psychiatrę J.H. Schulza, jest metodą przypominającą samohipnozę, która pomaga osiągnąć stan głębokiego relaksu. Technika ta polega na powtarzaniu serii afirmacji które mają na celu wywołanie reakcji relaksacyjnej w różnych częściach ciała. Regularne praktykowanie treningu autogennego może przynieść ulgę w napięciach mięśniowych, które często towarzyszą osobom po doświadczeniach traumatycznych, a także pomaga w redukcji lęku, stresu i w stanach bezsenności.
Z kolei relaksacja progresywna Edmunda Jacobsona skupia się na stopniowym napinaniu i rozluźnianiu różnych grup mięśniowych, co prowadzi do głębszej świadomości ciała i umożliwia osiągnięcie stanu relaksu. Ta metoda jest szczególnie pomocna w przypadkach, gdy trauma objawia się chronicznym napięciem i dyskomfortem fizycznym. Regularne ćwiczenia relaksacji progresywnej mogą znacząco zmniejszyć objawy stresu pourazowego, poprawiając ogólne samopoczucie i jakość życia.
Wspólne dla obu metod jest dążenie do osiągnięcia stanu głębokiego relaksu, co jest kluczowe w procesie leczenia traumy. Pozwalają one na bezpieczne i kontrolowane doświadczanie własnego ciała, co jest ważnym elementem w drodze do równowagi psychofizycznej po traumatycznych przeżyciach.
Bioenergetyka Lowena – energia życiowa w służbie terapii
Bioenergetyka, której twórcą był Alexander Lowen, to metoda terapeutyczna, która uznaje, że doświadczenie traumy i stresu zapisuje się nie tylko w części mózgu odpowiedzialnej za emocje, ale również w ciele, w postaci przewlekłych napięć mięśniowych. Poprzez połączenie ćwiczeń fizycznych z technikami psychoterapeutycznymi, bioenergetyka dąży do uwolnienia tej zamrożonej energii życiowej, pozwalając na pełniejsze i bardziej świadome przeżywanie emocji oraz przywrócenie witalności.
Skuteczność tej metody opiera się na pracy z ciałem, która pozwala pacjentom na eksplorację i przekraczanie swoich granic w bezpiecznym środowisku terapeutycznym. Ważnym aspektem bioenergetyki jest uwzględnianie wpływu emocji i myśli na stan fizyczny, co przekłada się na holistyczne podejście do leczenia traum.
EMDR i Brainspotting – przetwarzanie wspomnień traumatycznych przez ruch oczu
Innymi wartymi uwagi metodami pracy z traumą, które znacznie różnią od klasycznej terapii, są EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) i terapia Brainspotting. Metody te wykorzystują ruchy oczu do przetwarzania traumatycznych wspomnień. Pomagają w integrowaniu i desensytyzacji trudnych doświadczeń, co często prowadzi do zauważalnej redukcji dyskomfortu psychicznego już po kilku sesjach. Są szczególnie skuteczne w pracy z pacjentami cierpiącymi na PTSD, pomagając w przełamaniu cyklu flashbacków i natrętnych wspomnień.
Terapeuci stosujący EMDR i Brainspotting kierują wzrok pacjenta w sposób, który pozwala umysłowi na ponowne przepracowanie i osadzenie traumatycznych wspomnień w bezpieczny sposób, zmniejszając ich negatywny wpływ na codzienne funkcjonowanie osoby.
Integracja pracy z ciałem i klasycznej psychoterapii
Psychologia od dawna podkreśla znaczenie umysłu w procesie leczenia, jednak coraz częściej wskazuje się również na potrzebę uwzględnienia ciała. Połączenie teorii i praktyki somatycznej z technikami werbalnymi umożliwia głębszą pracę z pacjentem, gdyż trauma zapisuje się zarówno w psychice, jak i w fizyczności człowieka.
W podejściu tym kluczowe jest zrozumienie, że doznania somatyczne i wyobrażeniowe są nieodłącznymi elementami świadomości i mogą wzajemnie na siebie wpływać. Wykorzystanie w różnych formach terapii elementów takich jak świadome oddychanie, proste ćwiczenia fizyczne czy techniki relaksacyjne, w połączeniu z tradycyjnymi rozmowami, może przynieść bardzo dobre efekty. Techniki werbalne można również wzbogacić o praktykę mindfulness, czyli uważność – świadome koncentrowanie się na chwili obecnej bez oceniania. Umożliwia to głębszą introspekcję i pozwala na lepsze rozpoznawanie oraz zarządzanie emocjami. W połączeniu z technikami werbalnymi i cielesnymi, mindfulness przyczynia się do uwolnienia napięć oraz energetycznie zablokowanych emocji, wspierając integrację doświadczeń traumy. Taka symbioza otwiera drogę do pełniejszej integracji doświadczeń traumy i wspiera tworzenie bezpiecznej przestrzeni w relacji terapeutycznej.
Zachęcamy osoby, które doświadczyły traumy, do rozważenia włączenia pracy z ciałem w swój proces leczenia. Nasz gabinet psychoterapii w Warszawie oferuje szeroki zakres usług, które mogą wspierać zarówno Twój umysł, jak i ciało na drodze do zdrowienia. Zapraszamy do odkrycia dostępnych metod i wybrania ścieżki, która najlepiej odpowiada Twoim potrzebom.
Źródła:
Levine P., Frederick A., Obudźcie tygrysa. Leczenie traumy, Czarna Owca, 2020.
Lowen A., Bioenergetyka, Czarna Owca, 2023.
Van der Kolk B., Strach ucieleśniony, Czarna Owca, 2023.
