Pierwsze kilkanaście lat życia to czas pełen zmian. Wielu z nas wspomina ten okres jako fascynujące, ale dość skomplikowane przejście do dorosłości. Niestety, niektóre z jego wyzwań mogą przerodzić się w poważne problemy zdrowia psychicznego, a te, bez odpowiedniego wsparcia, mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie. Młodzi ludzie zmagają się z lękami, silnymi wahaniami nastroju, miewają zaburzony obraz siebie, odczuwają trudności w nawiązywaniu i utrzymaniu relacji z rówieśnikami.
W takich sytuacjach warto sięgnąć po pomoc psychologiczną. I mowa tu nie tylko o krótkotrwałym wsparciu szkolnego psychologa czy poradni psychologiczno-pedagogicznej. Dzieci i nastolatki mogą korzystać również z psychoterapii indywidualnej, choć proces terapeutyczny wygląda w ich przypadku nieco inaczej, niż u osób dorosłych. Czym dokładnie się różni, w jakich sytuacjach zgłosić się na konsultację i jakie zasady obowiązują w tym procesie – wyjaśniamy poniżej.
Dlaczego nastolatek może potrzebować terapii?
Podczas dojrzewania nastolatki zaczynają kształtować własną tożsamość, hierarchię wartości, miejsce w społeczeństwie. Nie jest to łatwy proces, bo jednocześnie wpływa na nie wiele czynników: szalejące hormony, oczekiwania społeczne, przekazy z mediów, presja szkolna i rodzinna. Często okazuje się, że ambicje i marzenia młodych ludzi stoją w sprzeczności z tym, czego chce od nich świat. To wszystko sprawia, że mogą zacząć doświadczać trudności wymagających wsparcia już nie tylko bliskiej osoby, a kogoś z zewnątrz, kto posiada wiedzę dotyczącą zaburzeń psychicznych i umiejętność pracy z młodzieżą.
Czego mogą dotyczyć problemy nastolatka? Jako psychoterapeutki udzielamy pomocy w sytuacjach takich jak:
- nieradzenie sobie z emocjami – lęk, zmienność nastrojów, częste wybuchy agresji, stany depresyjne – nawet jeśli nie przybierają formy klinicznej, mogą być na tyle intensywne, by wpłynąć negatywnie na jakość życia;
- trudności szkolne – problemy ze skupieniem się, niska motywacja do nauki, konflikty z nauczycielami lub rówieśnikami;
- problemy w relacjach z rówieśnikami – zmaganie się z presją grupy, odrzuceniem, nieśmiałością, cyberprzemocą, które mogą prowadzić do niskiego poczucia wartości, izolacji społecznej, a nawet myśli samobójczych;
- problemy w domu – konflikty rodzinne, rozwód rodziców, przemoc domowa, choroby w rodzinie;
- zaburzenia odżywiania i problemy z obrazem ciała – niezdrowe nawyki żywieniowe lub negatywny obraz siebie;
- kontakt z używkami – eksperymenty z alkoholem, narkotykami lub innymi substancjami, które mogą prowadzić do problemów zdrowotnych, prawnych i społecznych.
Wszystkie te sytuacje mogą negatywnie wpływać na dobrostan i rozwój dorastających ludzi. Właśnie dlatego tak ważne jest, aby nie traktować ich jako błahych i przejściowych. Wsparcie psychoterapeutyczne w okresie dojrzewania pomaga uniknąć traum, rozwinięcia uzależnień, trwałych problemów w relacjach z innymi. Dzięki niemu młody człowiek jest w stanie przetrwać ten trudny czas i wejść w dorosłość jako bardziej odporna, bogatsza w nowe zasoby psychiczne osoba.
Różnice między psychoterapią młodzieży a dorosłych
Warto pamiętać, że mózg nastolatka jest nadal w trakcie intensywnego rozwoju. W porównaniu do dorosłych, młodzi ludzie mogą różnić się pod względem swojej zdolności do przetwarzania emocji, myślenia abstrakcyjnego i planowania przyszłości. Często nie umieją nazwać swoich problemów wprost. Terapeuci biorą pod uwagę te różnice, dostosowując swoje metody i podejście.
W terapii dla nastolatków ważną rolę odgrywają również ich rodzice lub opiekunowie. Często są źródłem wsparcia dla młodego pacjenta, a do tego mogą być zaangażowani w proces terapeutyczny w sposób, który nie zawsze ma miejsce w terapii dla dorosłych. Dobry terapeuta dąży do zbudowania pozytywnej relacji i z nastolatkiem, i jego rodzicami.
Terapia młodzieży różni się od terapii dorosłych również podejściem do kwestii poufności. Poniżej wyjaśniamy szerzej to zagadnienie.
O czym rodzic się nie dowie – zasady poufności w psychoterapii dzieci i młodzieży
Podstawą każdej terapii, niezależnie od wieku pacjenta, jest zaufanie. W przypadku nastolatków, które są w szczególnym okresie swojego życia, zaufanie do psychoterapeuty jest absolutnie kluczowe. W końcu młody człowiek otwiera się na swoje najgłębsze obawy, marzenia i doświadczenia przed osobą, która początkowo jest dla niego obca. Dobra relacja z terapeutą pozwala nastolatkowi bez obaw mówić o swoich problemach, lękach czy myślach. W miarę jej rozwoju, młody pacjent zyskuje przestrzeń, gdzie może czuć się bezpiecznie, będąc sobą.
Często jednym z pierwszych pytań, które zadaje nastolatek, jest „czy to, co powiem, pozostanie między nami?„. Odpowiedź brzmi: tak, ale z pewnymi ważnymi wyjątkami. Dotyczą one sytuacji, gdy istnieje realne zagrożenie dla życia i zdrowia pacjenta.
Jeśli psychoterapeuta dowiaduje się o konkretnym planie samobójczym, o przemocy, nadużyciach, lub o innej sytuacji, która może stanowić zagrożenie dla zdrowia lub życia, ma obowiązek podzielić się tą informacją z odpowiednimi służbami. To są jednak wyjątki, które są jasno omawiane na początku spotkań z pacjentami i ich opiekunami.
Dla rodziców, którzy chcą pomóc swojemu dziecku, te zasady mogą być trudne do zaakceptowania. Jednak poufność jest tu kluczowym elementem i musi być przestrzegana, aby młody człowiek mógł się otworzyć i skorzystać z pomocy. Terapeuta może rozmawiać z rodzicami o ogólnym postępie w terapii, może też pełnić rolę mediatora podczas rozmów między rodzicami a dzieckiem, ale nie może dzielić się informacjami uzyskanym na sesji bez zgody nastolatka.
Jak wygląda pierwsza konsultacja i dalsze spotkania w psychoterapii dla młodzieży?
Każda psychoterapia indywidualna i grupowa poprzedzona jest konsultacją. Nastolatek nie może zgłosić się na nią samodzielnie – w przypadku osób niepełnoletnich wymagana jest zgoda rodziców na udział w terapii. Podczas pierwszej sesji zazwyczaj to rodzice spotykają się z psychoterapeutą, opisując sytuacje i zachowania dziecka, które budzą ich niepokój. Kiedy dochodzi do spotkania z młodym pacjentem, jest czas na omówienie zasad, a także wyrażenie oczekiwań i obaw. Nastolatek ma szansę zadać pytania i sprawdzić, czy dobrze czuje się w towarzystwie terapeuty.
W kolejnych sesjach terapeuta będzie spotykał się już tylko z nastolatkiem. Może zastosować narzędzia diagnostyczne, aby lepiej zrozumieć jego sytuację i uwarunkowania. To pozwoli na stworzenie planu terapeutycznego, który będzie odpowiadał na specyficzne potrzeby nastolatka i pomoże zrealizować cele terapii.
Sesje odbywają się minimum raz w tygodniu i trwają 50 minut. W ramach terapii indywidualnej, terapeuta będzie rozmawiał z nastolatkiem na różne tematy, związane zarówno z jego problemami, jak i pozytywnymi aspektami życia. W naszym gabinecie pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym, ale wykorzystujemy również metody pracy z traumą i inne formy pomocy.
Długość terapii zależy od indywidualnego przypadku, może być krótko- lub długoterminowa. Kiedy psychoterapeuta i nastolatek zgodzą się, że cele zostały osiągnięte, następuje proces zakończenia terapii. Jest to czas na refleksję, omówienie postępów i planowanie przyszłości.
Terapia to okres pełen wyzwań, w którym bardzo pomaga otrzymywanie wsparcia ze strony rodziców. Czasem wymaga to dużej dozy cierpliwości i wyrozumiałości, ale zdecydowanie warto. To inwestycja w zdrowie przyszłego młodego dorosłego.
Wpływ psychoterapii indywidualnej na zdrowie psychiczne nastolatków
Na koniec warto wspomnieć o efektach, jakie przynosi terapia młodzieży. Badania pokazują, że pomaga ona nie tylko rozwiązywać aktualne problemy, ale stanowi również formę profilaktyki.
W 2010 roku badacze z Cambridge opublikowali wyniki długotrwałej obserwacji młodych pacjentów korzystających z usług wsparcia zdrowia psychicznego i nastolatków, które nigdy nie korzystały z takiej formy pomocy. W rok po takiej interwencji, w pierwszej grupie (czyli u pacjentów) zauważono wyraźniejszy spadek objawów depresyjnych niż w grupie drugiej. Po ponownym zbadaniu obu grup 3 lata później, okazało się, że w grupie, która nigdy nie korzystała z pomocy psychologicznej stwierdzono wyższe ryzyko depresji klinicznej niż w pierwszej grupie. (1)
Badania potwierdzają również skuteczność psychoterapii młodzieży jako metody leczenia zaburzeń lękowych (2), zaburzeń odżywiania (3), zaburzeń behawioralnych (m.in. agresywnych zachowań i problemów w relacjach), czy problemów związanych z używaniem alkoholu (4).
Aby pomóc dziecku przezwyciężyć jego trudności, warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia – to najlepszy dowód troski i odpowiedzialności. Zapraszamy do naszych gabinetów w Warszawie i na konsultacje online.
Źródła:
(1) Neufeld, S., Dunn, V., Reduction in adolescent depression after contact with mental health services: a longitudinal cohort study in the UK, The Lancet Psychiatry 2017 (4).
(2) James, A. C., James, G., Cowdrey, F. A., Soler, A., & Choke, A., Cognitive behavioural therapy for anxiety disorders in children and adolescents. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015 (2).
(3) Lock, J., Le Grange, D., Agras, W. S., Moye, A., Bryson, S. W., & Jo, B., Randomized Clinical Trial Comparing Family-Based Treatment With Adolescent-Focused Individual Therapy for Adolescents With Anorexia Nervosa, Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 2010 (49).
(4) Tanner-Smith, E. E., & Lipsey, M. W., Brief alcohol interventions for adolescents and young adults: a systematic review and meta-analysis. Journal of substance abuse treatment, 2015 (51).
