W niemal każdy z życiorysów wpisane są chwile, które przewracają życie do góry nogami. Czasami zdarzenia te są tak przytłaczające, że nie możemy poradzić sobie z nimi samodzielnie. Właśnie w takich momentach kluczowe staje się wsparcie specjalistów, którzy pomagają przetrwać kryzys i wrócić do równowagi psychicznej.
Czym jest interwencja kryzysowa?
Interwencja kryzysowa to rodzaj profesjonalnej, psychicznej pierwszej pomocy, której celem jest nie tylko złagodzenie bólu i cierpienia, ale także pomoc w zrozumieniu, jak radzić sobie z kryzysem i odbudować swoje życie.
Interwencja jest ukierunkowana na rozwiązanie problemu i zapobieganie pogłębianiu się kryzysu. Ma charakter krótkoterminowy, obejmuje maksymalnie 10 spotkań, z czego najważniejsze jest kilka pierwszych, podczas których rozpoznaje się problem, zapewnia wsparcie emocjonalne i układa plan działania. Celem kolejnych spotkań jest przywrócenie równowagi psychicznej i umiejętności samodzielnego radzenia sobie z sytuacją, czyli nauka nowych strategii postępowania w kryzysie.
Czym różni się interwencja kryzysowa od psychoterapii?
Przede wszystkim tym, że interwencja rozpoczyna się bezzwłocznie po zaistnieniu problemu (nie dotyczy problemów z przeszłości, tylko aktualnie przeżywanego stanu). Interwent ma tu również bardziej aktywną postawę – może pokierować osobę ku konkretnym działaniom, ale niekoniecznie dawać gotowe recepty. Specjaliści zajmujący się interwencją kryzysową działają wielotorowo, wykorzystują różne formy pomocy, mogą też współpracować lub kierować do innych specjalistów, np. lekarzy, pracowników socjalnych, osób świadczących pomoc prawną.
Ta forma pomocy psychologicznej skierowana jest zarówno do osób dorosłych, jak i dzieci.
W jakich sytuacjach warto skorzystać z interwencji kryzysowej?
Po wsparcie specjalisty zajmującego się interwencją kryzysową warto sięgnąć w sytuacji, gdy dotychczasowe sposoby radzenia sobie okazują się niewystarczające; osoba doświadczająca problemu ma poczucie utraty kontroli, dezorganizacji, czuje się bezradna i brakuje jej kompetencji, by poradzić sobie w danej sytuacji.
Najczęstsze sytuacje kryzysowe wymagające profesjonalnej interwencji:
- zagrożenie samobójstwem, poczucie utraty sensu życia,
- bycie ofiarą przestępstwa, przemocy,
- traumatyczne doświadczenia wypadków, katastrof, terroryzmu,
- kryzysy rozwojowe związane z etapami życia: urodzeniem dziecka, dorastaniem dzieci, opuszczenie przez nie domu, utratą pracy, przejściem na emeryturę,
- kryzysy związane z żałobą, odejściem ukochanej osoby,
- kryzysy związane z utratą ważnego celu życiowego,
- inne trudne doświadczenia wiążące się z utratą poczucia bezpieczeństwa.
Jak zapisano w ustawie o pomocy społecznej, „interwencja kryzysowa zapobiega przejściu reakcji kryzysowej w stan chronicznej niewydolności psychospołecznej”. Oznacza to, że jest ona działaniem prewencyjnym, zapobiegającym m.in. utracie zdrowia psychicznego. To dlatego tak ważne jest zapewnienie pomocy osobom, które doznają trudnych sytuacji i odpowiednio wczesne rozpoznanie zagrożenia u siebie lub innych.
Na jakie objawy wśród bliskich osób powinniśmy zwracać uwagę?
Sygnały ostrzegawcze, że osoba może potrzebować interwencji kryzysowej, mogą być różne, ale często obejmują intensywne i długotrwałe uczucia smutku, lęku lub rozdrażnienie, problemy ze snem, jedzeniem, koncentracją. Czasami taka osoba szuka ulgi w używkach lub nałogowych zachowaniach, zadaje pytania dotyczące sensu życia. Warto zwrócić uwagę na wszystkie zmiany dotychczasowych zwyczajów, czyli np. wycofanie z kontaktów, interakcji z bliskimi osoby, która w innych sytuacjach była towarzyska, podobnie jak nadmierna aktywność u dotychczas spokojnej osoby.
Każdy reaguje na stres nieco inaczej, a niektóre osoby w kryzysie mogą ukrywać swoje uczucia lub próbować radzić sobie samodzielnie. Dlatego warto być świadomym sygnałów ostrzegawczych i nie wahać się szukać pomocy w ramach interwencji kryzysowej.
Jak wyglądają sesje interwencji kryzysowej? Jakie działania podejmuje interwent?
Interwencja kryzysowa zaczyna się już w momencie, kiedy osoba zgłasza się po pomoc. Poszczególne etapy mogą się różnić w zależności od sytuacji, jednak zazwyczaj sprowadza się to do następujących kroków:
- Ocena sytuacji – psycholog lub terapeuta bada sytuację, aby zrozumieć naturę kryzysu i jego przyczyny, jednocześnie dba o zapewnienie wsparcia emocjonalnego pacjentowi;
- Rozpoznanie dotychczasowych strategii radzenia sobie w trudnych sytuacjach i efektów takich działań, odkrycie schematów zachowań pacjenta;
- Określenie celu i propozycja rozwiązań – specjalista analizuje aktualne cele i potrzeby osoby w kryzysie; rozważa możliwości, pomaga ułożyć plan działania;
- Nauczanie nowych strategii radzenia sobie w kryzysie – po ustabilizowaniu sytuacji, specjalista podejmuje działania mające na celu przywrócenie poczucia sprawstwa i zaufania do siebie pacjenta. Uczy go też skutecznych strategii radzenia sobie z trudnymi sytuacjami. Ostatecznym celem interwencji jest powrót pacjenta do normalnego funkcjonowania.
Na każdym z tych etapów, kluczowe jest, aby osoba w kryzysie czuła się słyszana, zrozumiana i wspierana. To właśnie empatia, cierpliwość i profesjonalizm specjalistów od interwencji kryzysowej sprawiają, że ten proces może pomóc ludziom przetrwać najtrudniejsze chwile i odbudować swoje życie.
Kryzys – szansa i wyzwanie
Jeden z najbardziej inspirujących opisów kryzysu pochodzi z języka chińskiego. Ideogram odpowiadający temu słowu składa się z dwóch znaków: jednego oznaczającego zagrożenie, niebezpieczeństwo, i drugiego, który oznacza szansę.
Potocznie kryzys rozumie się jako moment, w którym następuje kulminacja napięcia. W sytuacji uzyskania odpowiedniej pomocy z zewnątrz może on przynieść nie tylko doznanie ulgi, ale i zaowocować przełomem, decydującą zmianą i psychicznym wzrostem osoby, która go doświadcza.
Choć interwencja kryzysowa skupia się przede wszystkim na poprawie funkcjonowania tu i teraz, można zauważyć również jej długoterminowe, pozytywne efekty, do których należą:
- poprawa zdolności radzenia sobie z życiowymi trudnościami, większa odporność psychiczna;
- lepsze zrozumienie trudnych doświadczeń i ich wpływu na własne życie;
- zapobieganie problemom zdrowotnym wynikającym z przeżywania długotrwałego stresu.
Każdy z nas może znaleźć się w sytuacji kryzysowej, która pozornie wydaje się bez wyjścia. W takim momentach warto sięgnąć po profesjonalne wsparcie. Zgłoszenie się po pomoc nie jest oznaką słabości, ale siły. To dowód na to, że szanujesz swoje zdrowie i że jesteś gotów podjąć działania, aby poprawić swoje życie.
Źródła:
- James R. K, Gilliland B.E., Strategie interwencji kryzysowej, PARPA, 2004.
- Pilecka B.. Kryzys psychologiczny, wybrane zagadnienia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2004.
- Kubacka-Jasiecka D., Interwencja kryzysowa. Pomoc w kryzysach psychologicznych, WAIP, 2010.
