Emocjonalne jedzenie to zjawisko, które może dotyczyć wielu z nas, nawet jeśli nie zawsze jesteśmy tego świadomi. Sięgamy po jedzenie nie tylko z powodu fizycznego głodu, ale by poradzić sobie ze stresem, smutkiem czy nudą. Zamiast zaspokajać potrzeby ciała, próbujemy ukoić emocje za pomocą ulubionych przekąsek czy dań. W tym artykule przyjrzymy się, czym dokładnie jest jedzenie emocjonalne, skąd się bierze i, co najważniejsze, jak skutecznie sobie z nim poradzić, aby odzyskać kontrolę nad swoim odżywianiem i samopoczuciem.
Czym jest jedzenie emocjonalne?
Czy zdarzyło Ci się kiedyś otworzyć lodówkę po ciężkim dniu, choć wcale nie byłeś głodny? Emocjonalne jedzenie to właśnie sięganie po przekąski nie z powodu burczenia w brzuchu, ale po to, by poczuć się lepiej. Gdy jesteśmy zestresowani, smutni czy znudzeni, często szukamy pocieszenia w ulubionych smakach. Głód fizyczny narasta stopniowo i zaspokoisz go różnymi potrawami. Rozpoznasz go po ścisku żołądka, burczeniu w brzuchu, uczuciu osłabienia czy problemach z koncentracją. Głód emocjonalny pojawia się nagle i domaga się konkretnych rzeczy, jak czekolada czy chipsy. To sposób, w jaki nasz umysł próbuje sobie radzić z trudnymi uczuciami, dostarczając chwilowej ulgi poprzez jedzenie.
Jak rozpoznać emocjonalne jedzenie?
Rozpoznanie, czy jesz z głodu czy z emocji, może być wyzwaniem, ale są pewne sygnały. Jeśli nagle masz nieodpartą ochotę na coś słodkiego lub słonego, mimo że niedawno jadłeś, to może być głód emocjonalny. Gdy jedzenie nie zaspokaja Twojego apetytu i wciąż sięgasz po kolejne przekąski, warto zatrzymać się na chwilę i zastanowić, co naprawdę czujesz. Prowadzenie dziennika jedzenia i emocji może być tu bardzo pomocne. Notując, co jesz i jakie emocje Ci towarzyszą, łatwiej zauważysz wzorce i momenty, w których jedzenie staje się odpowiedzią na emocje, a nie na fizyczne potrzeby organizmu.
Przyczyny emocjonalnego jedzenia
Jedzenie emocjonalne ma wiele przyczyn, które często są ze sobą splecione. Na poziomie psychologicznym stres, lęk czy depresja mogą sprawiać, że sięgamy po jedzenie jako sposób na złagodzenie negatywnych uczuć. Gdy czujemy niskie poczucie własnej wartości lub nosimy w sobie ciężar traumatycznych doświadczeń, jedzenie staje się formą pocieszenia i chwilowego ulżenia w bólu emocjonalnym.
Na sięganie po zbędne przekąski wpływają również uwarunkowania społeczne i kulturowe. Wpływ mediów i kultury na postrzeganie ciała może powodować, że czujemy presję, by wyglądać w określony sposób, co paradoksalnie może prowadzić do niezdrowych nawyków żywieniowych. Normy społeczne dotyczące jedzenia, takie jak używanie jedzenia jako nagrody czy sposób na świętowanie, wzmacniają ten mechanizm. Dodajmy do tego jeszcze wizerunki utrwalone w filmach: bohaterki radzące sobie z rozstaniem kubełkiem lodów czy nastolatki urządzające sobie filmowe wieczory z mnóstwem przekąsek.
Aspekty biologiczne też mają znaczenie; hormony wpływające na apetyt, takie jak kortyzol wydzielany podczas stresu czy serotonina związana z poczuciem szczęścia, mogą skłaniać nas do jedzenia więcej niż potrzebujemy. Dodatkowo predyspozycje genetyczne mogą sprawiać, że jesteśmy bardziej podatni na reagowanie jedzeniem w odpowiedzi na emocje. Wszystkie te czynniki razem tworzą złożony obraz jedzenia pod wpływem emocji, które staje się sposobem radzenia sobie z trudnymi uczuciami i sytuacjami w naszym życiu.
Wpływ emocjonalnego jedzenia na zdrowie
Emocjonalne jedzenie wpływa nie tylko na zdrowie fizyczne, ale również i na naszą psychikę. Gdy sięgamy po jedzenie, by poradzić sobie z emocjami, często wybieramy niezdrowe przekąski pełne cukru i tłuszczu. To prowadzi do nadwagi i otyłości, które zwiększają ryzyko kolejnych chorób, takich jak cukrzyca, nadciśnienie czy problemy z sercem. Ale konsekwencje nie kończą się na fizycznym samopoczuciu. Po takim jedzeniu często pojawia się poczucie winy i wstydu. Możemy myśleć: „Znowu nie dałem rady”, co tylko pogłębia nasze problemy emocjonalne. Wpadamy w błędne koło, gdzie jedzenie staje się zarówno pocieszeniem, jak i źródłem dodatkowego stresu. Dlatego tak ważne jest, by zwrócić uwagę na swoje nawyki i zastanowić się, czy jedzenie naprawdę pomaga nam poczuć się lepiej na dłuższą metę.
Jak pokonać emocjonalne jedzenie?
Zapobieganie emocjonalnemu jedzeniu zaczyna się od budowania zdrowych nawyków żywieniowych. Planowanie posiłków i wybieranie wartościowych produktów sprawia, że dostarczamy organizmowi niezbędnych składników odżywczych, a regularne jedzenie pomaga uniknąć nagłych napadów głodu. Ważne jest też, by jeść świadomie, skupiając się na smaku i teksturze potraw, co zwiększa satysfakcję z posiłku.
Rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem to kolejny sposób na to jak pokonać emocjonalne jedzenie. Zamiast sięgać po przekąski w trudnych momentach, warto znaleźć alternatywne sposoby na relaks, takie jak ćwiczenia fizyczne, medytacja czy rozmowa z bliską osobą. Te metody pomagają obniżyć poziom napięcia i lepiej radzić sobie z emocjami.
Ważną rolę odgrywa też wzmacnianie poczucia własnej wartości. Kiedy akceptujemy siebie i doceniamy swoje mocne strony, mniej prawdopodobne jest, że będziemy szukać pocieszenia w jedzeniu. Praca nad samooceną może obejmować praktykowanie pozytywnego myślenia, rozwijanie pasji czy cele życiowe, które nadają sens naszym działaniom.
Kiedy warto szukać profesjonalnej pomocy?
Jeśli emocjonalne jedzenie zaczyna dominować w Twoim życiu, wpływając negatywnie na zdrowie i samopoczucie, warto rozważyć konsultację ze specjalistą. Znaki wskazujące na potrzebę profesjonalnej pomocy to między innymi poczucie utraty kontroli nad jedzeniem, częste epizody objadania się czy silne poczucie winy po spożyciu posiłku. Psychoterapia może być tu bardzo pomocna – pozwala dotrzeć do przyczyn tego zjawiska i rozwijać zdrowsze strategie radzenia sobie z emocjami.
W naszym gabinecie pracujemy z osobami, które zmagają się z zaburzeniami odżywiania. Oferujemy profesjonalne wsparcie, pomagając odzyskać równowagę i kontrolę nad swoim życiem. Jeśli czujesz, że chcesz przyjrzeć się bliżej swojej relacji z jedzeniem, zapraszamy na konsultację online lub do gabinetu na Mokotowie.
Źródła:
Derda J., Pawłowska M., Jedzenie emocjonalne i inne podjadania, Sensus, 2021
Simon J. M., Jedzenie emocjonalne – jak nie jeść na pocieszenie. Proste przeprogramowanie mózgu, by odzyskać zdrowie i skutecznie zwalczyć zajadanie emocji, Vital, 2022
Czepczor K., Brytek-Matera A., Jedzenie pod wpływem emocji, Difin, 2017
