Wokół tematu psychoterapii narosło wiele mitów i nieporozumień. Jednym z nich jest przekonanie, że proces terapeutyczny musi trwać nawet kilka lat, aby przynieść rezultaty. Czy jednak zawsze tak musi być? Odpowiedź na to pytanie może zaskoczyć wielu: istnieje terapia krótkoterminowa, która dzięki swojemu skoncentrowanemu podejściu potrafi przynieść oczekiwane efekty nawet w ciągu kilkunastu sesji. Przyjrzyjmy się zatem bliżej zagadnieniu czasu w terapii.
Skąd się wzięło przekonanie, że terapia to proces na lata?
Jego korzeni można upatrywać w historii psychoterapii, kulturze i społecznym rozumieniu zdrowia psychicznego. Niektóre z tradycyjnych szkół psychoterapii, jak psychoanaliza, promowały długotrwałą terapię jako środek do głębokiego zrozumienia i leczenia problemów psychicznych. Te podejścia często wymagały lat pracy z pacjentem, aby odkryć ukryte konflikty i zrozumieć wzorce myślowe. Wynikało to z poziomu wiedzy i technik dostępnych w tamtym czasie. Również media i popkultura często przedstawiają terapię jako długotrwały proces, w którym pacjent i terapeuta spędzają miesiące na rozmowach i analizie, bez widocznego progresu. To może prowadzić do stereotypu, że wszelka terapia musi trwać latami, aby była skuteczna. I choć są sytuacje, złożone problemy, które rzeczywiście wymagają dłuższej pracy, to jednak nowoczesna psychoterapia oferuje też wiele krótkoterminowych metod terapii, które pozwalają skoncentrować się na problemie i osiągnąć cel znacznie szybciej.
Ile powinna trwać psychoterapia? Od czego zależy jej długość?
Ile będzie trwała terapia? To pytanie, które często zadają pacjenci podczas pierwszych konsultacji. Lubimy nadawać wydarzeniom pewne ramy, które nie tylko dają nam poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności, ale też pozwalają lepiej zaplanować swoje życie – w wymiarze czasu, zobowiązań i finansów.
Odpowiedź nie jest jednak prosta i jednoznaczna, ponieważ czas trwania terapii może się różnić w zależności od wielu czynników, takich jak:
- charakter problemu: problemy o charakterze bardziej ograniczonym, takie jak konkretne lęki czy fobie, mogą być skutecznie zaadresowane w ramach terapii krótkoterminowej. Natomiast głęboko zakorzenione problemy emocjonalne, utrwalane przez lata, mogą wymagać dłuższego procesu terapeutycznego;
- poziom skomplikowania: im bardziej złożony jest problem, im więcej obszarów życia dotyka, tym dłuższy może być proces terapeutyczny;
- gotowość do zmiany: pacjenci, którzy są silnie zmotywowani do pracy nad sobą i aktywnie uczestniczą w terapeutycznym procesie, mogą osiągnąć szybsze rezultaty;
- nurt terapii: niektóre podejścia terapeutyczne, takie jak SFBT (solution focused brief therapy – terapia skoncentrowana na rozwiązaniach, znana też jako TSR), czy intensywna krótkoterminowa terapia psychodynamiczna mogą trwać od 2 do 6 miesięcy. Terapia poznawczo-behawioralna zwykle trwa od 6 miesięcy do roku, podczas gdy terapie takie jak EMDR i inne, nowe metody pracy z traumą mogą wymagać od kilku do kilkunastu sesji;
- cel terapii: jeśli celem terapii jest konkretny rezultat (np. opanowanie problemu kompulsywnego jedzenia, poprawa funkcjonowania osoby w depresji lub z zaburzeniami lękowymi), można dobrać rodzaj terapii, który według badań daje najszybsze wyniki w danym przypadku. Jeśli jednak pacjent szuka pomocy w kwestiach, których nie potrafi jasno zdefiniować, potrzebuje przestrzeni, żeby lepiej poznać siebie, może być konieczna terapia długoterminowa.
Ważne jest, aby psychoterapeuta i pacjent wspólnie zastanowili się nad oczekiwaniami i celami terapii, a następnie dostosowali czas trwania procesu do potrzeb i okoliczności. Ostatecznie, to zrozumienie i współpraca między psychoterapeutą a pacjentem są kluczem do skutecznej terapii, niezależnie od tego, ile czasu może ona trwać.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna jako metoda krótkoterminowa
Jednym z najskuteczniejszych podejść w psychoterapii krótkoterminowej jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT). To podejście, które opiera się na bliskim związku między myślami, emocjami a zachowaniami. Badania naukowe potwierdzają wysoką skuteczność CBT w leczeniu zaburzeń depresyjnych, lękowych, różnych rodzajów nerwicy czy zaburzeń odżywiania.
CBT zdobyła uznanie za swoją skuteczność w krótkim czasie. Jej siłą jest koncentracja na konkretnych problemach i wypracowywanie realistycznych strategii ich rozwiązania. W ramach terapii behawioralno-poznawczej, pacjent jest zachęcany do identyfikacji destrukcyjnych wzorców myślowych oraz zachowań, które przyczyniają się do negatywnych emocji.
Kluczowym aspektem CBT jest strukturalność i celowość sesji terapeutycznych. Każda sesja ma określony cel i plan działania, co umożliwia osiągnięcie szybkich efektów. Dzięki praktycznym narzędziom i strategiom, pacjenci są w stanie w krótkim czasie zrozumieć i kontrolować swoje myśli oraz reakcje emocjonalne.
Psychoterapia behawioralno-poznawcza otwiera drzwi do szybkiej poprawy zdrowia psychicznego, pokazując, że skuteczne terapeutyczne efekty nie muszą być osiągnięte po wielu latach. Współczesne podejście do CBT jest dowodem na to, że istnieją skuteczne metody przynoszące ulgę i zmianę w stosunkowo krótkim okresie.
Jeśli zdecydujesz się na pracę w nurcie poznawczo-behawioralnym, przed podjęciem dalszej współpracy, psychoteraputa zaproponuje tzw. kontrakt, który wyznacza cele terapii, jej zasady, określa czas i miejsce spotkań, ich częstotliwość i zakładany czas trwania terapii. Taki zbiór zasad wprowadza jasność, bezpieczeństwo, a jednocześnie potrafi zmotywować do pracy.
Krótkoterminowe terapie traumy: EMDR i Brainspotting
Obszar terapii traumy wydaje się szczególnie trudny i czasochłonny. Jednak nowoczesne podejście do terapii krótkoterminowych udowadnia, że można osiągnąć efektywność w relatywnie krótkim czasie.
Terapie takie jak EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) oraz Brainspotting reprezentują przełom w terapii traumy, koncentrując się na jej przetwarzaniu na poziomie neurobiologicznym. Prowadzi to do zmniejszenia lub zneutralizowania negatywnych efektów traumy i poprawę ogólnego stanu zdrowia psychicznego pacjenta.
Skuteczność tych terapii jest szczególnie imponująca, ponieważ pozwala pacjentom na pracę z głęboko zakorzenionymi traumami w stosunkowo krótkim czasie, bez re-traumatyzacji, czyli ponownego przeżywania silnego bólu i stresu związanego z trudnymi wspomnieniami.
W przypadku jednego, konkretnego traumatycznego zdarzenia, terapia może być zakończona w ciągu kilku do kilkunastu sesji. W przypadku bardziej złożonych lub wieloogniskowych traum, proces terapeutyczny może się wydłużyć. Istnieje też możliwość przeprowadzenia kilku faz terapii w trakcie kilku miesięcy, jeśli to konieczne.
Podsumowanie
Porównując tradycyjne i nowoczesne podejście do terapii, wyraźnie widać zmianę w sposobie myślenia o procesie terapeutycznym. Skuteczność i efektywność psychoterapii krótkoterminowej, widoczna przede wszystkim w podejściu behawioralno-poznawczym oraz terapiach traumy, daje pacjentom nadzieję, że mogą realnie poprawić jakość swojego życia, dotrzeć do rozwiązania swoich problemów, zmniejszyć uciążliwość objawów chorobowych lub całkowicie je zneutralizować, w stosunkowo krótkim czasie. To obiecująca perspektywa dla osób poszukujących ulgi i wsparcia w szybko zmieniającym się świecie, w którym każdy dzień ma znaczenie.
Źródła:
Popiel A., Pragłowska E., Psychoterapia poznawczo-behawioralna. Teoria i praktyka, Wydawnictwo Naukowe PWN 2022.
Rakowska J., Terapia krótkoterminowa, Wydawnictwo Naukowe PWN 2000.
Van der Kolk B., Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy, Czarna Owca 2018.
