Każdy z nas chce czuć się dobrze psychicznie, ale nie zawsze wiemy, co robić, żeby to osiągnąć. Zdrowie psychiczne to więcej niż brak chorób – to harmonia emocji, relacji i zdolności radzenia sobie ze stresem. A co wpływa na zdrowie psychiczne? Nie tylko geny czy biologia, ale także nasze otoczenie, przeżycia, a nawet codzienne nawyki. W tym artykule przyjrzymy się, jakie czynniki mogą wspierać, a jakie osłabiać naszą psychikę.
Czym jest zdrowie psychiczne?
Zdrowie psychiczne, jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), to stan dobrostanu, w którym człowiek potrafi efektywnie radzić sobie ze stresem, realizować swój potencjał, pracować wydajnie i w sposób satysfakcjonujący budować relacje z innymi. Nie oznacza to wyłącznie braku zaburzeń czy chorób psychicznych, ale także zdolność do adaptacji w zmieniających się warunkach życia. Corey Keyes, współczesny badacz psychologii pozytywnej, wprowadził koncepcję zdrowia psychicznego jako kontinuum – od pełnego dobrostanu po poważne zaburzenia. Zgodnie z tym podejściem, zdrowie psychiczne nie jest wartością stałą, a raczej dynamicznym procesem, który może zmieniać się w zależności od czynników wewnętrznych i zewnętrznych.
Jednym z ważnych aspektów zdrowia psychicznego jest także umiejętność radzenia sobie z porażkami i stresem. W dynamicznym świecie pełnym wyzwań ta zdolność jest szczególnie istotna. Dbanie o zdrowie psychiczne oznacza więc zarówno unikanie czynników ryzyka, jak i aktywne wzmacnianie swojego dobrostanu – poprzez rozwój emocjonalny, budowanie relacji czy zdrowy styl życia. Zdrowie psychiczne to nie stan osiągany raz na zawsze, ale proces, który wymaga troski i zaangażowania każdego dnia.
Czynniki wpływające na zdrowie psychiczne
Zrozumienie, co wpływa na zdrowie psychiczne, wymaga uwzględnienia wielu elementów, które oddziałują na nasz umysł i emocje. Eksperci wyróżniają trzy główne grupy czynników wpływających na zdrowie psychiczne: biologiczne, psychologiczne i społeczne. Każda z tych kategorii w pewien sposób kształtuje nasz dobrostan psychiczny, a ich wzajemne oddziaływanie decyduje o tym, jak radzimy sobie z wyzwaniami życia.
Czynniki biologiczne
Do biologicznych czynników zaliczamy genetykę, która może determinować podatność na różne zaburzenia psychiczne, a także funkcjonowanie neuroprzekaźników w mózgu, wpływających na nasz nastrój i poziom energii. Stan zdrowia fizycznego również ma duże znaczenie – chroniczne choroby, brak snu czy niewłaściwa dieta mogą negatywnie oddziaływać na zdrowie psychiczne, obniżając naszą zdolność do radzenia sobie ze stresem.
Czynniki psychologiczne
Psychologiczne czynniki wpływające na zdrowie psychiczne obejmują m.in. schematy myślowe i sposób, w jaki postrzegamy siebie oraz świat. Poczucie własnej wartości, zdolność do regulacji emocji i rezyliencja, czyli umiejętność radzenia sobie z trudnościami życiowymi to kluczowe elementy wspierające dobrostan psychiczny. Niewłaściwe schematy myślowe, takie jak nadmierna krytyka wobec siebie, mogą z kolei sprzyjać pogorszeniu nastroju i prowadzić do stanów lękowych czy depresyjnych.
Czynniki społeczne
Społeczne aspekty, takie jak relacje międzyludzkie, sytuacja ekonomiczna i kultura, w której żyjemy, również w istotny sposób wpływają na nasze zdrowie psychiczne. Dobre relacje zapewniają wsparcie emocjonalne i poczucie przynależności, podczas gdy konflikty lub izolacja społeczna mogą prowadzić do problemów psychicznych. Sytuacja ekonomiczna, w tym stabilność finansowa, oraz normy kulturowe i oczekiwania społeczne kształtują nasze postrzeganie siebie i naszych możliwości, co może wspierać lub osłabiać nasze zdrowie psychiczne.
Jak dbać o zdrowie psychiczne?
Zastanawiasz się, jak zadbać o zdrowie psychiczne? Kluczem jest równowaga. Staraj się znaleźć czas na odpoczynek, pasje i relaks. Praca jest ważna, ale równie istotne są chwile spędzone z bliskimi i czas tylko dla siebie. Równowaga między obowiązkami a życiem prywatnym pozwala złapać oddech i naładować baterie.
Zdrowie fizyczne to fundament dobrego samopoczucia. Regularna aktywność fizyczna poprawia nastrój, a zbilansowana dieta dodaje energii. Ogranicz używki, bo ich nadmiar może pogarszać nastrój i prowadzić do problemów ze zdrowiem psychicznym.
Relacje z ludźmi są nieocenionym źródłem wsparcia. Buduj więzi oparte na zaufaniu i zrozumieniu. Rozmowa z bliskimi pomaga spojrzeć na problemy z innej perspektywy, a poczucie przynależności daje siłę, by mierzyć się z wyzwaniami.
Jeśli czujesz, że coś Cię przerasta, nie bój się szukać pomocy. Korzystanie z psychoterapii to nie oznaka słabości, a sposób na lepsze zrozumienie siebie. Wsparcie specjalistów pomaga radzić sobie z trudnymi emocjami i zmieniać niezdrowe schematy.
Rozwijaj samoświadomość. Zwracaj uwagę na swoje emocje, potrzeby i reakcje. Techniki uważności, takie jak mindfulness, pomagają lepiej przeżywać chwilę obecną. Refleksja nad sobą pozwala zauważyć, co działa na Ciebie pozytywnie, a co warto zmienić.
To codzienne, drobne działania decydują o tym, jak ma się nasza psychika. Wprowadzając je do swojego życia, odkryjesz, jak dbać o zdrowie psychiczne w sposób skuteczny i naturalny.
Mity i błędne przekonania na temat zdrowia psychicznego
Mity dotyczące zdrowia psychicznego są wszędzie: w mediach, w naszych rozmowach z bliskimi i znajomymi. Powtarzamy je, często nie zdając sobie sprawy, jak bardzo mogą nam szkodzić. Warto się z nimi rozprawić.
„Silni ludzie nie potrzebują pomocy”
To jeden z najbardziej szkodliwych mitów. W rzeczywistości sięganie po pomoc wymaga ogromnej odwagi. Czy ktoś powiedziałby osobie z połamanymi rękami, że jest słaba, bo idzie do lekarza? Siła nie polega na ignorowaniu problemów, ale na odwadze, by się nimi zająć.
„Psychoterapia to oznaka słabości”
Niektórzy uważają, że psychoterapia jest tylko dla osób „z poważnymi problemami”. To nieprawda. Psychoterapia to proces, który pomaga lepiej zrozumieć siebie, swoje potrzeby i emocje. Korzystają z niej sportowcy, liderzy czy artyści – nie dlatego, że są słabi, ale dlatego, że chcą rozwijać się i lepiej radzić sobie z wyzwaniami. To jak trening umysłu, który pomaga działać skuteczniej i żyć pełniej.
„Problemy psychiczne to wynik braku silnej woli”
Niektórzy wciąż powtarzają, że depresja to „tylko lenistwo” albo że lęk to „brak kontroli nad sobą”. To kompletny mit. Problemy psychiczne są tak samo realne jak fizyczne – wynikają z zaburzeń w funkcjonowaniu mózgu, hormonów czy trudnych doświadczeń życiowych. Inna jest tylko metoda ich leczenia.
„Dzieci i młodzież nie mają problemów psychicznych”
„Masz całe życie przed sobą, niczego Ci nie brakuje, więc czemu się martwisz?” – brzmi znajomo? Niestety, dzieci i młodzież również doświadczają stresu, presji i trudności emocjonalnych. Problemy w szkole, relacje z rówieśnikami, oczekiwania rodziców – wszystko to może wpływać na ich zdrowie psychiczne. Lekceważenie tych problemów prowadzi do ich pogłębiania, zamiast do rozwiązania.
„Rozmowa z przyjaciółmi wystarczy zamiast terapii”
Owszem, wsparcie przyjaciół jest ważne, ale nie zastąpi profesjonalnej pomocy. Psychoterapeuci mają wiedzę i narzędzia, które pozwalają dotrzeć do źródeł problemów i pracować nad nimi.
Im mniej błędnych przekonań w naszej świadomości, tym łatwiej będzie nam wspierać siebie i innych w dbaniu o zdrowie psychiczne.
Podsumowanie
Zdrowie psychiczne to nie tylko stan umysłu, ale też codzienne wybory, które podejmujemy. Każda rozmowa, ruch, a nawet chwila ciszy wpływa na nasz dobrostan. Warto pamiętać, że siła to nie unikanie pomocy, ale odwaga, by po nią sięgnąć. Zamiast czekać na kryzys, zadbajmy o siebie już dziś – bo troska o psychikę to inwestycja, która zawsze się zwraca.
Źródła:
Wilczek-Rużyczka E., Kwak M., Zdrowie psychiczne. Współczesne zagrożenia i możliwości wzmacniania, Wydawnictwo Medyczne PZWL, Warszawa 2020
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Mental health, https://www.who.int/health-topics/mental-health#tab=tab_1 [dostęp 23.11.2024].
