Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, dlaczego Twoje relacje z innymi zawsze wyglądają podobnie, albo dlaczego niektóre układają się pomyślnie, a inne są takie trudne? Kluczem może być Twój styl przywiązania, ukryty schemat emocjonalny, który kształtuje Twoje związki. John Bowlby, twórca teorii przywiązania, ujawnia, jak nasze pierwsze więzi z opiekunami wpływają na to, jak budujemy bliskość z innymi. Czy jesteś osobą, która łatwo tworzy głębokie relacje, czy taką, która trzyma emocje na dystans lub boi się zaangażować? W tym artykule zbadamy, jak różne style przywiązania wpływają na nasze interakcje i jak poprzez psychoterapię można pracować nad ich rozwojem, by budować zdrowsze związki.
Czym jest przywiązanie? Style przywiązania wg Johna Bowlby’ego
Przywiązanie to wyjątkowy związek emocjonalny, który obejmuje wymianę komfortu, troski i przyjemności. Jego pierwowzoru doświadczamy w relacji z rodzicami lub opiekunami.
Kluczową rolę w badaniu tego zagadnienia odegrał John Bowlby, brytyjski psychiatra i psychoanalityk. Jego teoria przywiązania, sformułowana w latach 50., opisuje, jak więź z głównymi opiekunami wpływa na nasze relacje przez całe życie. Określa one trzy style przywiązania – stopnie poczucia bezpieczeństwa i zaufania w związkach interpersonalnych. Te style kształtowane są już w okresie niemowlęctwa poprzez tworzenie się więzi między dzieckiem a tzw, figurą przywiązania, czyli najczęściej matką. Jej zachowania mają znaczący wpływ na rozwój psychiczny i fizyczny dziecka, mogąc wykształcić u niego fundamentalne poczucie ufności lub nieufności do świata.
Bowlby wyróżnił cztery etapy tworzenia się stylów przywiązania:
- od urodzenia do około 8-12 tygodnia życia dziecko nie rozróżnia osób znanych i obcych,
- między 2-3 a 6-9 miesiącem życia dziecko zaczyna odróżniać opiekunów od innych osób, co kończy się pojawieniem się lęku przed nieznajomymi,
- od 6-9 miesiąca do końca drugiego roku życia dziecko uczy się zachowań przywiązaniowych, służących utrzymywaniu bliskości z głównym opiekunem,
- od trzeciego roku życia dziecko zaczyna uwzględniać zachowania opiekuna, jego plany i intencje, rozumiejąc lepiej świat społeczny.
Pewność dostępności opiekuna w krytycznym okresie rozwoju kształtuje oczekiwania, które pozostają względnie niezmienione przez resztę życia. Jeśli dziecko doświadcza stałego wsparcia, dostępności fizycznej i emocjonalnej oraz zrozumienia ze strony opiekunów, z dużym prawdopodobieństwem rozwinie bezpieczny styl przywiązania, objawiający się zaufaniem wobec ludzi i łatwością w nawiązywaniu relacji. Z kolei brak odpowiedzi lub niekonsekwencja w reagowaniu na potrzeby dziecka może prowadzić do rozwoju stylu unikowego, charakteryzującego się trudnościami w budowaniu bliskości, unikaniem emocjonalnego zaangażowania i nieufnością wobec innych. U dzieci, które przeżywały niepewność co do dostępności i wsparcia opiekuna w dzieciństwie może wykształcić się styl lękowy, który objawia się nadmierną potrzebą bliskości i uwagi.
To wszystko stanowi podstawę do zrozumienia, jak pierwsze więzi z rodzicami wpływają na naturę przywiązania do partnerów w dorosłym życiu i mogą wyjaśniać, dlaczego pociągają nas określone typy osób oraz dlaczego nasze związki się udają lub nie.
Bezpieczny styl przywiązania
Bezpieczny typ przywiązania charakteryzuje się silnym poczuciem zaufania i komfortu w relacjach. Osoby o tym stylu przywiązania zazwyczaj wierzą, że są godne miłości i że mogą polegać na innych. Zdolność do nawiązywania głębokich, stabilnych związków jest ich znakiem rozpoznawczym. Dzięki doświadczeniu wsparcia i zrozumienia w relacji z opiekunami w okresie wczesnego dzieciństwa, ludzie ci mają tendencję do tworzenia zdrowych, satysfakcjonujących więzi z innymi w dorosłości.
Wpływ bezpiecznego stylu przywiązania na budowanie i utrzymanie relacji jest znaczący. Osoby te są zazwyczaj otwarte na komunikację, wyrażają swoje potrzeby i uczucia w sposób jasny i szczerze. Potrafią również słuchać i reagować na potrzeby swoich partnerów, co sprzyja wzajemnemu zrozumieniu i współpracy. W konfliktowych sytuacjach, zamiast unikać problemu lub reagować agresją, mają tendencję do poszukiwania konstruktywnych rozwiązań, nie skupiają się na wygrywaniu dyskusji. Ich zdolność do radzenia sobie z trudnościami emocjonalnymi w zdrowy sposób przekłada się na stabilność i trwałość relacji.
Unikowy styl przywiązania
Styl unikający przywiązania często rozwija się w warunkach, gdzie opiekunowie byli emocjonalnie niedostępni lub niekonsekwentni w reagowaniu na potrzeby dziecka. W takim środowisku dzieci uczą się, że wyrażanie potrzeb i uczuć nie przynosi pożądanego wsparcia, co prowadzi do unikania bliskości i emocjonalnego zaangażowania w dorosłym życiu. Osoby o unikającym stylu przywiązania często charakteryzują się nieufnością wobec innych, niezależnością i trudnościami w budowaniu głębokich, trwałych relacji.
Konsekwencje stylu unikającego dla budowania bliskości i zaufania w relacjach są znaczące. Osoby te mogą mieć trudności z otwarciem się na partnerów, często utrzymują emocjonalny dystans i unikają głębokiej intymności. W relacjach często wydają się samowystarczalne i niezależne, co może być odbierane przez partnerów jako brak zainteresowania lub oziębłość emocjonalna.
Osoba, która wychowywała się w środowisku, gdzie emocje rzadko były wyrażane, jako dorosła może wycofywać się, gdy sytuacja staje się zbyt intymna. Może również unikać rozmów o uczuciach, wybierać krótkotrwałe związki, lub być niechętna do wyrażania swoich prawdziwych potrzeb i emocji. Takie zachowanie jest formą ochrony przed potencjalnym odrzuceniem i rozczarowaniem, którego doświadczała w dzieciństwie. Styl unikający przywiązania często wymaga pracy nad rozumieniem i przetwarzaniem wcześniejszych doświadczeń, aby móc budować zdrowsze i bardziej satysfakcjonujące relacje.
Lękowo-ambiwalentny styl przywiązania
Styl lękowy przywiązania kształtuje się w środowisku, gdzie opiekunowie byli nieregularni lub nieprzewidywalni w swojej dostępności emocjonalnej i wsparciu. Dzieci wychowane w takich warunkach mogą doświadczać niepewności co do dostępności opiekunów, co prowadzi do nieustannego poszukiwania uwagi i potwierdzenia w relacjach. Osoby o lękowym stylu przywiązania często wykazują nadmierną potrzebę bliskości, obawiają się odrzucenia i porzucenia, a ich zachowanie w relacjach charakteryzuje się wysokim poziomem niepokoju i emocjonalnej niepewności.
Styl lękowy wpływa na percepcję relacji w sposób, który może być wyzwaniem dla osoby i jej partnerów. Osoby te mogą interpretować neutralne lub nieznaczące działania jako oznaki problemów w związku, często odczuwając niepokój związany z obawą o utratę bliskiej osoby. W relacjach mogą wydawać się nadmiernie zależne, żądające i nieustannie poszukujące potwierdzenia i uwagi.
Osoba, która ma lękowy rodzaj przywiązania, może np. doświadczać intensywnego niepokoju, gdy jej partner spóźni się z pracy bez powiadomienia. Interpretując to jako brak zainteresowania lub odrzucenie, doprowadzi do konfliktu i nieporozumienia. Osoba z tym stylem przywiązania może również wykazywać nadmierną potrzebę potwierdzenia i uwagi, co może być obciążające dla jej partnera i prowadzić do napięć w związku.
Zdezorganizowany styl przywiązania
Zdezorganizowany styl przywiązania, choć mniej znany niż trzy podstawowe style przywiązania, odgrywa równie ważną rolę w dynamice bliskich relacji. Ten styl został zidentyfikowany i opisany przez Mary Main, jako rozwinięcie teorii przywiązania. Osoby o zdezorganizowanym stylu przywiązania często doświadczają trudności w wyrażaniu emocji i nawiązywaniu stabilnych relacji. Cechuje je brak spójności w zachowaniu i uczuciach, co może prowadzić do dezorientacji i lęku w interakcjach z innymi.
Zdezorganizowany styl przywiązania często kształtuje się w środowiskach, gdzie dziecko doświadczało sprzecznych sygnałów od opiekunów, np. rodzice raz byli wspierający, innym razem niesprawiedliwi lub wręcz zagrażający. W efekcie, osoby o tym stylu więzi mogą jednocześnie pragnąć bliskości i obawiać się jej, co skutkuje konfliktowymi i niestabilnymi relacjami. Ich poczucie własnej wartości często jest niskie i zmienne, co dodatkowo komplikuje budowanie zdrowych więzi. Mogą również wykazywać impulsywne, trudne do przewidzenia reakcje emocjonalne, a ich potrzeby w relacjach bywają skomplikowane i trudne do zaspokojenia.
Czy można zmienić styl przywiązania?
Odpowiedź brzmi: tak, choć to proces wymagający czasu i zaangażowania. Kluczowym czynnikiem w tej zmianie może być doświadczenie korektywnej relacji z partnerem posiadającym bezpieczny styl przywiązania. Taka relacja może stanowić model zdrowych interakcji i pomóc w rozwijaniu zdrowszych wzorców przywiązania. Partner o bezpiecznym stylu może wspierać w rozwoju większego poczucia bezpieczeństwa w relacji, co może przyczynić się do zmiany własnego stylu przywiązania.
Terapia jest kolejnym skutecznym narzędziem w pracy nad zmianą stylu przywiązania. Terapie oparte na uważności, terapia poznawczo-behawioralna oraz psychodynamiczna mogą pomóc w zrozumieniu i przetworzeniu wczesnych doświadczeń, które przyczyniły się do kształtowania się obecnego stylu przywiązania. Terapia może również pomóc w nauce nowych sposobów myślenia, reagowania i rozwijania zdrowszych wzorców w relacjach. To może obejmować naukę wyrażania uczuć i potrzeb w bardziej otwarty sposób, praktykowanie uważności w relacjach, czy uczenie się, jak radzić sobie z lękiem przed odrzuceniem lub zbytnią zależnością.
Podsumowując, zmiana stylu przywiązania jest możliwa, ale wymaga świadomej pracy nad sobą i często wsparcia profesjonalistów. Jest to jednak warte włożonego wysiłku – dzięki temu procesowi można osiągnąć zdrowsze i bardziej satysfakcjonujące relacje.
Źródła:
Iniewicz G., Józefik B., Koncepcja przywiązania. Od teorii do praktyki klinicznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2008.
