Fobia społeczna może być paraliżującym schorzeniem, wpływającym na każdy aspekt codziennego życia. Nie jest to jednak stan bez wyjścia – leczenie fobii społecznej jest możliwe i coraz więcej osób udaje się uwolnić od tego trudnego doświadczenia. W artykule przedstawimy metody terapeutyczne oraz sposoby samopomocy, które mogą pomóc w pokonaniu tego lęku. Sprawdź, jakie podejścia psychoterapeutyczne są najskuteczniejsze w leczeniu fobii społecznej i jak można pracować samodzielnie nad tym tematem, by lepiej radzić sobie w sytuacjach społecznych.
Czym jest fobia społeczna – czy to tylko nieśmiałość, czy coś więcej?
Fobia społeczna należy do grupy zaburzeń lękowych, charakteryzujących się silnym lękiem i niepokojem związanym z interakcjami społecznymi. Osoba z fobią społeczną doświadcza intensywnego dyskomfortu i lęku w sytuacjach, w których może być oceniana, krytykowana lub nawet po prostu zauważona przez innych. To znacząco różni fobię społeczną od nieśmiałości, która również może utrudniać kontakty z innymi ludźmi, ale nie jest związana z tym samym poziomem lęku i unikania. W przypadku nieśmiałości, obawy są zwykle mniej intensywne i nie prowadzą do poważnych problemów w funkcjonowaniu społecznym i zawodowym, co jest charakterystyczne dla fobii społecznej.
Objawy fobii społecznej
Osoba cierpiąca na fobię społeczną doświadcza nasilonego lęku w sytuacjach społecznych, który może być tak intensywny, że znacząco wpływa na jakość życia. Objawy zaburzenia są różnorodne i obejmują zarówno aspekty emocjonalne, jak i biologiczne. Najczęściej są to: lęk i strach przed wystąpieniami publicznymi, znalezieniem się w centrum uwagi lub obawa zachowania się w sposób, który może być oceniony negatywnie.
Ekspozycji społecznej często towarzyszą objawy fizjologiczne, takie jak drżenie rąk, pocenie się czy zaburzenia żołądkowe. Może pojawić się również lęk antycypacyjny, czyli taki, który zaczyna się nawet przed faktycznym wejściem w interakcję społeczną. W wielu przypadkach pierwsze objawy fobii społecznej pojawiają się już w dzieciństwie lub wczesnej dorosłości i mogą się z czasem nasilać, jeżeli nie zostaną właściwie zdiagnozowane i leczone.
Skąd się bierze lęk społeczny, lęk przed ludźmi?
Przyczyn fobii społecznej można szukać w różnych aspektach życia i doświadczeń jednostki. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, ale zazwyczaj rozwój fobii społecznej jest wynikiem skomplikowanego zestawienia czynników genetycznych, biologicznych i środowiskowych. Może to być skutek traumatycznych doświadczeń społecznych w dzieciństwie, takich jak odrzucenie przez rówieśników, krytyka ze strony znaczących osób czy też nadmierne oczekiwania i presja ze strony rodziny. Osoba dotknięta fobią społeczną często wykazuje także pewne predyspozycje osobowościowe, takie jak wrażliwość na krytykę, skłonność do perfekcjonizmu czy niska samoocena. Warto zauważyć, że postaci fobii mogą być różne i każda osoba może doświadczać jej na innym poziomie i w różny sposób.
Metody leczenia fobii społecznej: terapia, leki, praca własna
Diagnoza fobii społecznej zwykle jest stawiana przez specjalistę w dziedzinie zdrowia psychicznego – psychoterapeutę czy psychiatrę. Służą do tego narzędzia diagnostyczne takie jak skala lęku społecznego Leibowitza. Proces rozpoznania fobii społecznej obejmuje różnorodne testy i wywiady mające na celu zidentyfikowanie symptomów oraz ich wpływu na życie pacjenta. Dopiero po dokładnej diagnozie można przystąpić do odpowiedniego leczenia, które często jest kompleksowe i wieloaspektowe.
Terapia fobii społecznej
Jednym z najbardziej efektywnych podejść w terapii fobii społecznej jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Badania pokazują, że ten rodzaj psychoterapii jest skuteczny w redukowaniu objawów i pomaga osobom zmagającym się z fobią społeczną w nauce nowych umiejętności społecznych i radzenia sobie z lękiem. Osiąga się to m.in. przez wyeliminowanie przekonań i zachowań, które powodują utrzymanie nieśmiałości i lęku. Terapia behawioralna również znajduje zastosowanie, szczególnie w kontekście ekspozycji na sytuacje, które wywołują lęk. Pozwala ona na stopniowe zetknięcie się z trudnymi dla pacjenta sytuacjami i wypróbowanie w praktyce metod takich jak głębokie oddychanie, które może pomóc kontrolować lęk.
W takim podejściu do leczenia fobii społecznej kluczowe jest podejmowanie wyzwań dopiero, gdy pacjent jest na to gotowy, stopniowo, w jego własnym tempie, które jest na bieżąco ustalane z terapeutą. Psychoterapia w nurcie CBT lub behawioralnym trwa zazwyczaj ok. 12 tygodni.
Wspierająca może być również praca w ramach terapii grupowej, podczas której osoby cierpiące z powodu fobii społecznej mogą uczyć się testować nowe umiejętności społeczne w bezpiecznym, wspierającym środowisku.
Farmakoterapia – leki używane w przypadku fobii społecznej
Podobnie jak w przypadku innych zaburzeń lękowych, w leczeniu fobii społecznej może być stosowana farmakoterapia . Najczęściej używanymi lekami są antydepresanty z grupy SSRI i MAO, które mogą pomóc w regulacji nastroju i zmniejszeniu intensywności lęku. Warto jednak zauważyć, że leczenie farmakologiczne najczęściej jest efektywne tylko jako leczenie uzupełniające i zaleca się je głównie w połączeniu z psychoterapią.
Sposoby radzenia sobie z fobią społeczną samodzielnie
Obecnie wydaje się wiele przystępnych materiałów na temat zaburzeń psychicznych i różnych rodzajów fobii, które skierowane są do zwykłych użytkowników, bez profesjonalnej wiedzy psychologicznej. Polecane książki na temat fobii społecznej to na przykład:
- Zaburzenia lękowe. Podręcznik z ćwiczeniami opartymi na terapii poznawczo-behawioralnej – Aaron T. Beck, David Clark. Pierwszym z autorów jest sam twórca metody terapii behawioralnej. Poradnik napisany jest przystępnym językiem i oferuje ćwiczenia, które przy regularnym stosowaniu mogą zmniejszyć objawy lęku, nie tylko związanego z sytuacjami społecznymi.
- Jak przestać się bać – Ellen Hendriksen. Jak głosi podtytuł, jest to pozycja skierowana do „introwertyków, nieśmiałych i tych, którzy odczuwają lęki społeczne”, która zawiera konkretne porady i metody do stosowania w sytuacjach społecznych.
Warto jednak podejść do tych pomocy jako sposobu na lepsze zrozumienie swojego problemu, ale nie poprzestawać na lekturze poradników. Lęk karmi się unikaniem, co oznacza, że najlepszą metodą na jego pokonanie jest stawianie mu czoła. Warto podejmować choćby najmniejsze kroki, które pomogą w przełamaniu dotychczasowej rutyny. Cenną pomocą mogą być również działania redukujące napięcie na poziomie ciała, np. regularne ćwiczenia fizyczne, zwłaszcza te, które obejmują praktykę świadomego oddychania, dbanie o dobrej jakości sen, unikanie napojów z kofeiną, które u osób wrażliwych mogą wzmagać uczucie niepokoju.
Podsumowanie
Zarówno psychoterapia, jak i leczenie farmakologiczne, a także praktyki samopomocowe, mogą być elementami skutecznego, kompleksowego leczenia zespołu lęku społecznego. Wybór metody leczenia powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta i zależy od wielu czynników, w tym od rodzaju i nasilenia objawów, jak również od preferencji samej osoby dotkniętej fobią społeczną. W każdym przypadku, współpraca z doświadczonym specjalistą jest kluczowa dla skutecznego leczenia i powrotu do pełnego, satysfakcjonującego życia społecznego.
Fobia społeczna jest zaburzeniem, które może zostać znacznie zredukowane, a nawet wyleczone. Jeśli chcesz podjąć to wyzwanie i nauczyć się, jak radzić sobie z hamującym Cię lękiem, zapraszamy na konsultację do naszych gabinetów w Warszawie lub online. Prowadzimy terapię indywidualną m.in. w nurcie poznawczo-behawioralnym.
Źródła:
Greenberg, D., Padesky, C.: Umysł ponad nastrojem. Zmień nastrój poprzez zmianę sposobu myślenia. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2004.
Wells, A.: Terapia poznawcza zaburzeń lękowych. Praktyczny podręcznik i przewodnik po teorii. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010.
