Różnicowanie: epizod depresyjny a depresja sezonowa
Zaburzenia nastroju o charakterze depresyjnym są z roku na rok jednym z najczęściej stawianych rozpoznań. WHO (World Health Organization) stawia depresję na „podium” chorób cywilizacyjnych. Pomimo licznych protokołów leczenia, propagowania wiedzy dotyczącej zdrowia psychicznego, prowadzenia wykładów i szkoleń, powstawania kolejnych leków psychiatrycznych, depresja zdaje się walczyć o pierwsze miejsce na liście chorób.
Epizod depresyjny dzieli się na różne stopnie nasilenia: łagodny, umiarkowany i ciężki. Jest to jedno z rozpoznań zaliczanych do szerokiej grupy zwanej zaburzeniami nastroju. Charakteryzują się one obniżonym nastrojem, co pacjenci odczuwają jako ciągły, nieprzerwany smutek i niechęć do podejmowania aktywności. Stopnie nasilenia objawów depresji determinują kolejne kroki w zakresie interwencji, w niektórych przypadkach wystarczy kilka spotkań z terapeutą, a w innych wymagany będzie pobyt w szpitalu psychiatrycznym.
Depresja sezonowa różni się od epizodu depresyjnego tym, że objawy muszą występować wyłącznie w okresie jesienno-zimowym i w dużym stopniu zależeć od zmiany pogody. Specjaliści podkreślają istotny wpływ zmniejszonej ilości światła dziennego na nastrój. Z kolei epizod depresyjny występuje bez zależności od pogody, wręcz często pacjenci depresyjni preferują pogodę z mniejszą ilością słońca lub jest to bez znaczenia.
Depresja sezonowa – objawy
Osoby zgłaszające się do lekarza lub psychologa często będą przejawiać typowe objawy ze wszystkich zaburzeń nastroju o charakterze depresyjnym:
- obniżony nastrój
- przewlekłe zmęczenie
- niechęć do podejmowania aktywności i brak przyjemności z ich wykonywania
- zmiana apetytu: zmniejszenie lub zwiększenie
- zaburzenia snu jako trudności w zasypianiu, budzenie się w nocy, bardzo wczesne wstawanie, albo nadmierna senność
- zmniejszone libido
- izolowanie się od innych, unikanie ludzi
- negatywne myślenie, poczucie winy
- trudność w podejmowaniu prostych decyzji
- problemy z koncentracją
- poirytowanie
- napięcie, lęk
Przyczyny powstawania depresji sezonowej
U każdego wszelkie zmiany należy rozpatrywać indywidualnie. Nawet drobne zdarzenia mogą wpływać na daną osobę i jej odbiór rzeczywistości, dlatego aby postawić odpowiednią diagnozę potrzeba zbadać wszystkie czynniki.
Depresja sezonowa to konsekwencja zbyt małej dostępności światła dziennego w wyniku zmiany pogody w sezonie jesienno-zimowym. Brak wystarczającej ilości światła powoduje zmiany w wytwarzaniu hormonów odpowiadających między innymi za sen. Dlatego początkiem może być problem z zasypianiem, który z czasem przeradza się w deprywację snu, co z kolei zaburza funkcjonowanie całego organizmu. Dodatkowym czynnikiem jest zahamowana synteza witaminy D, która produkowana jest w wyniku absorpcji promieni słonecznych w organizmie. Witamina D ma pozytywny wpływ na aktywność serotoniny, tzw. „hormonu szczęścia”. Obniżony poziom serotoniny w organizmie to objaw typowy dla depresji, dlatego leczenie farmakologiczne ma za zadanie wyrównać jej poziom.
Kto może zachorować na depresję sezonową?
Literatura podaje rozwój depresji jako zbiór czynników psychospołecznych. Model biopsychospołeczny uznany jest za wyjaśniający. Uwzględniamy w nim predyspozycje biologiczne, czyli temperament, ale również geny. Czynniki psychologiczne to cechy osobowościowe osoby i jej sposób funkcjonowania, myślenia, radzenia sobie. Czynnik społeczny to relacje, odnajdywanie się w otoczeniu innych osób, wypełnianie ról. Zakładane jest, że problemy we wszystkich sferach powodują efekt kuli śnieżnej i w efekcie daje to początek chorobie psychicznej.
W przypadku depresji sezonowej bierzemy ten model pod uwagę, natomiast bardziej istotnym będzie tu czynnik braku światła. Dlatego depresja sezonowa może wystąpić u każdego. Z pewnością osoby, będące pod wpływem długotrwałego napięcia, stresu są bardziej narażone na obniżony nastrój. Istotne również będzie wsparcie społeczne. Zazwyczaj osoby, które mają realne wsparcie i mogą polegać na innych, a także chętnie mówią o swoich potrzebach, będą radziły sobie lepiej i ryzyko depresji jest mniejsze.
Będziemy rozpoznawać depresję sezonową u osób, które w sezonie jesienno-zimowym zgłaszają trwający nieprzerwanie minimum 2 tygodnie obniżony nastrój i brak przyjemności. Kolejne pytania będą dotyczyły wszystkich objawów, które mogą występować. W wyniku wywiadu, diagnosta ocenia ilość i nasilenie objawów, a także analizuje przyczyny ich występowania. Na podstawie tego, możliwe jest postawienie odpowiedniej diagnozy i ewentualne rozpoczęcie leczenia.
Depresja sezonowa – leczenie
Ze względu na specyfikę, każda propozycja leczenia jest dostosowana do pacjenta w oparciu o postawioną diagnozę. Lekarz psychiatra ma za zadanie ocenić czy osoba potrafi odbywać proces zdrowienia w warunkach ambulatoryjnych, czy konieczny jest pobyt w szpitalu psychiatrycznym, gdzie pacjent będzie pod kontrolą personelu medycznego. Farmakoterapia jest często proponowanym rozwiązaniem przez lekarzy i głównie będą to leki z grupy SSRI.
W leczeniu depresji sezonowej dobrze sprawdza się fototerapia, czyli terapia światłem. Polega ona na byciu wystawionym na działanie lamp o wysokiej intensywności. Czas trwania zabiegu zależy od lampy, może trwać do 2 godzin.
Niezwykle istotna jest dodatkowo suplementacja witaminy D.
Psychoterapia depresji sezonowej nie różni się od terapii epizodów depresji. Najlepsze wyniki są w nurcie poznawczo-behawioralnym, w którym są opracowane specjalne protokoły do pracy z depresją. Celem psychoterapii jest rozpoznanie a następnie zmiana negatywnych przekonań pacjenta, odpowiadających na obniżony nastrój, a także zmiana na poziomie behawioralnym, poprzez włączenie różnych aktywności dostosowanych do pacjenta.
Zazwyczaj terapia depresji trwa kilka miesięcy, natomiast w każdym przypadku inne czynniki będą determinowały szybkość procesu. Przygotowanie do terapii w postaci zebrania szczegółowego wywiadu, tworzenie relacji i wspólne z pacjentem nazywanie i określanie problemów jest kluczowe i niezbędne.
